Cumhuriyet Başsavcılığı

Kuruluş (md. 16)

Mahkeme kuruluşu bulunan her il merkezi ve ilçede, o il veya ilçenin adıyla anılan bir Cumhuriyet başsavcılığı kurulur. Başsavcılıkta bir Cumhuriyet başsavcısı ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı bulunur. Gerekli görülen yerlerde Adalet Bakanlığının önerisi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulunun kararıyla bir veya birden fazla Cumhuriyet başsavcıvekili atanır (metinde kurul eski adıyla “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” olarak geçer).

Başsavcılığın görevleri (md. 17)

• Kamu davasının açılmasına yer olup olmadığına karar vermek üzere soruşturma yapmak veya yaptırmak,
• Yargılama faaliyetlerini kamu adına izlemek, katılmak ve gerektiğinde kanun yollarına başvurmak,
• Kesinleşen mahkeme kararlarının yerine getirilmesi ile ilgili işlemleri yapmak ve izlemek,
• Kanunlarla verilen diğer görevler.

Cumhuriyet başsavcısı (md. 18)

• Başsavcılığı temsil etmek; verimli, uyumlu ve düzenli çalışmayı sağlamak, iş bölümünü yapmak; gerektiğinde adlî işlemleri yapmak, duruşmalara katılmak, kanun yollarına başvurmak.
• Ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı: ağır ceza yargı çevresindeki başsavcılar, başsavcıvekilleri, savcılar ve bağlı birimler üzerinde gözetim ve denetim yetkisine sahiptir.
• Asliye ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı: o yer yargı çevresindeki savcılar ve bağlı birimler üzerinde gözetim ve denetim yetkisine sahiptir.
• 2021 eki: Başsavcı, savcıların soruşturmayı sonlandıran kararları arasındaki farklılıkların giderilmesi ve bu kararların kanuna uygunluğunun denetlenmesi konusunda görevli ve yetkilidir.

Başsavcıvekili (md. 19) ve savcı (md. 20)

• Başsavcıvekili: başsavcının verdiği görevleri yapar; savcıların adlî ve idarî işlemlerini inceleyip başsavcıya bilgi verir; gerektiğinde adlî işlemleri yapar; başsavcının yokluğunda ona vekâlet eder. Birden çok başsavcıvekili varsa vekâlet edecek olanı başsavcı belirler.
• Savcı: adlî işlemleri yapar, duruşmalara katılır, kanun yollarına başvurur; başsavcının verdiği adlî ve idarî görevleri yerine getirir; gerektiğinde başsavcıya vekâlet eder. Başsavcıvekili yoksa vekâlet edecek savcıyı yine başsavcı belirler.

Savcıların yetkisi (md. 21)

Savcılar, bulundukları il merkezi veya ilçenin idarî sınırları ile bunlara adlî yönden bağlanan ilçelerin idarî sınırları içinde yetkilidir. Ağır ceza yargı çevresindeki başsavcılıklar, ağır cezanın görevine giren suçların soruşturmasını yapar; ivedi ve zorunlu işleri tamamladıktan sonra evrakı düşünce yazısıyla ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Büyükşehir sınırlarındaki başsavcılar, o yer ceza mahkemelerinin yargı çevresinde yetkilidir. Terör suçları ve TCK'nın belirli bölümlerindeki suçlarda soruşturma, suçun işlendiği yerin bağlı olduğu ilin adıyla anılan başsavcılıkça yürütülür; il savcısı soruşturmanın kısmen veya tamamen suç yeri savcısınca yapılmasını isteyebilir; gecikmesinde sakınca olan hâllerde suç yeri savcısı zorunlu delilleri toplar ve bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğinden talepte bulunur.

Duruşmalarda temsil (md. 22)

Duruşmalara başsavcı, görevlendireceği başsavcıvekili veya savcı katılır; gerektiğinde birden çok savcı katılabilir.

Sınavda dikkat

• Başsavcıvekili ataması: Bakanlık önerisi + HSK kararı.
• İş bölümünü yapan başsavcıdır; başsavcıvekili değil.
• Vekâlet edecek kişiyi her durumda Cumhuriyet başsavcısı belirler.
• Ağır ceza başsavcısının denetimi başsavcıları da kapsar; asliye ceza başsavcısınınki yalnız savcılar ve bağlı birimleri.
• Suç yeri savcısı acil hâllerde kendi bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğine başvurur.