Ortak Hükümler (Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri)

Bölümün yeri

5235 sayılı Kanunun ilk derece mahkemelerine ilişkin kısmı, hukuk mahkemeleri, ceza mahkemeleri ve Cumhuriyet başsavcılığından sonra iki ortak hükümle kapanır: adalet komisyonu (md. 23) ve müdürlükler (md. 24). Bu hükümler hem hukuk hem ceza mahkemeleri ile başsavcılıkların idarî örgütlenmesine yöneliktir.

Adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu (md. 23)

• Ağır ceza mahkemelerinin bulunduğu yargı çevresinde görev yapmak üzere bir adlî yargı ilk derece mahkemesi adalet komisyonu kurulur.
• Yani komisyonun örgütlenme birimi ilçe ya da il değil, ağır ceza mahkemesinin yargı çevresidir.
• Komisyonun kuruluş şekli, görev ve yetkileri için ayrı düzenleme yapılmamış; 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanununun 113 ilâ 115. maddeleri uygulanır.
• Adalet komisyonu, adliyedeki hâkim ve savcılar dışındaki personelin işlerinde rol oynayan idarî kuruldur; bölge adliye mahkemesi adalet komisyonu da kanunlarla ilk derece adalet komisyonuna verilen görevleri kendi personeli için yerine getirir (md. 42).

Müdürlükler (md. 24)

• Her mahkemede bir yazı işleri müdürlüğü kurulur.
• Her Cumhuriyet başsavcılığında bir yazı işleri müdürlüğü kurulur.
• Ayrıca Adalet Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde başsavcılıklarda idarî, malî ve teknik işlerle ilgili müdürlükler kurulur. Bu müdürlükler her başsavcılıkta zorunlu değildir; Bakanlığın ihtiyaç değerlendirmesine bağlıdır.
• Her müdürlükte bir müdür ile yeterli sayıda memur bulunur.

Karşılaştırma: bölge adliye mahkemesi müdürlükleri

Bölge adliye mahkemesinde ise başkanlıkta, dairelerde, Cumhuriyet başsavcılığında ve adalet komisyonunda birer yazı işleri müdürlüğü, başsavcılıkta ayrıca bir idarî işler müdürlüğü kurulur (md. 32). Sulh ceza hâkimliğinde de bir yazı işleri müdürü ile yeteri kadar personel bulunur (md. 10).

Sınavda dikkat

• İlk derece adalet komisyonu: ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yargı çevresinde kurulur.
• Komisyon hakkında uygulanan hükümler: 2802 sayılı Kanun md. 113–115.
• Yazı işleri müdürlüğü her mahkemede ve her başsavcılıkta zorunludur.
• İdarî, malî ve teknik işler müdürlükleri yalnızca Adalet Bakanlığınca gerekli görülen yerlerde kurulur.
• Her müdürlükte bir müdür + yeterli sayıda memur bulunur.