Ortak Hükümler (Bölge Adliye Mahkemeleri)

Toplantı ve karar (md. 46)

• Her daire bir başkan ve iki üyenin katılmasıyla toplanır.
• Görüşmeler gizli yapılır, kararlar çoğunlukla verilir.
• İş yoğunluğu dikkate alınarak, üye sayısı yeterliyse dairelerde birden fazla heyet oluşturulabilir; diğer heyetlere Hâkimler ve Savcılar Kurulunun belirleyeceği üye başkanlık eder (2019 eki).
• Hukukî veya fiilî nedenlerle bir daire toplanamazsa eksiklik, bölge adliye mahkemesi başkanının kararıyla diğer dairelerden; bu da mümkün olmazsa HSK'ca diğer bölge adliye mahkemelerinden görevlendirilen üyelerle tamamlanır.
• Daire başkanı bulunamazsa daireye en kıdemli üye başkanlık eder.

Soruşturma ve kovuşturma usulü (md. 47)

Bölge adliye mahkemesi başkanı, daire başkanları, üyeler, Cumhuriyet başsavcısı ve savcıların suçları ile sıfat ve görevlerine uymayan tutum ve davranışlarında özel kanunlarındaki hükümler uygulanır. Bununla birlikte:

• Görevden doğan veya görev sırasında işlenen suçlarda: kanunda ağır ceza mahkemesine ve onun başsavcısına verilen görevler, en yakın bölge adliye mahkemesinin suç türüne göre görevli ceza dairesi ve bu mahkeme nezdindeki başsavcı tarafından yerine getirilir. Kovuşturma mercii Yargıtayın görevli ceza dairesidir.
• Şahsî suçlarda: genel hükümlere göre soruşturma ve kovuşturma görevi, en yakın bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcısı ile o mahkemenin görevli ceza dairesine aittir. Daire kararlarına karşı CMK md. 272 çerçevesinde temyiz yoluna gidilebilir.
• Soruşturma evresinde hâkim kararı gerektiren işlemler ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara itirazlar hakkında, suçların en ağırına bakmakla görevli ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı karar verir; suç son numaralı dairenin görevine giriyorsa yetki birinci ceza dairesi başkanına aittir. Başkanın kararlarına itirazı da numara itibarıyla izleyen daire başkanı, son numaralı daire başkanının kararını birinci ceza dairesi başkanı inceler.
• BAM savcıları ve ceza dairelerinin idarî yaptırım kararı verme yetkisinde 5326 sayılı Kabahatler Kanununun 22–31. maddeleri uygulanır; savcının idarî yaptırım kararına karşı BAM ceza dairesine başvurulabilir.

Denetleme (md. 48)

Bölge adliye mahkemeleri, başsavcılıkları ve adalet komisyonlarının denetimleri, ilgisine göre Hâkimler ve Savcılar Kurulu başmüfettişleri veya adalet başmüfettişlerince yapılır.

Not: Kanun metninde kurul yer yer eski adıyla “Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu” olarak geçer; bugünkü adı Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK)'dur.

Sınavda dikkat

• Daire: başkan + iki üye, görüşme gizli, karar çoğunlukla.
• Eksik üye: önce BAM başkanı diğer dairelerden, olmazsa HSK diğer BAM'lerden tamamlar.
• Görev suçlarında kovuşturma mercii Yargıtayın görevli ceza dairesi; şahsî suçlarda en yakın BAM ceza dairesi.
• Hâkim kararı gerektiren işlemler: izleyen numaralı ceza dairesi başkanı; son numarada birinci ceza dairesi başkanı.