Afet bölgesindeki topluluğun nakli, kıymet takdiri, parselleme ve dağıtma

Not: Kanunda geçen İmar ve İskân / Bayındırlık ve İskân Bakanlığı ile Türkiye Emlak Kredi Bankası gibi adlar tarihseldir; afet işleri bugün AFAD tarafından yürütülür (4 sayılı CBK md. 56/A). Sınavda usul, süre ve hak sahipliği kurallarına odaklanın.

Topluluğun başka yere taşınması (md. 16)

• Genel hayata etkili afetlerden önce veya sonra kesin lüzum üzerine bir topluluğun tamamen veya kısmen başka yerlere toplu veya dağınık yerleştirilmesi, ilgili bakanlıkların temsilcilerinden oluşan komitenin incelemesinden sonra Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılır.
• Nakil aynı belediye ve köy sınırları içinde ise Cumhurbaşkanı kararına gerek yoktur.
• Taşınma yeri il sınırları dışında ise taşınma giderleri afet ödeneklerinden karşılanır.

Kıymet takdiri (md. 17-20)

• Hasarlı kısımlardaki taşınmazlar için kıymet belgesi düzenlenir ve taşınmazlar Hazine adına tescil edilir; yeniden yerleşme yapılmayacak yerlerdeki taşınmazlar için kıymet belgesi düzenlenmez. Tescilde vergi kıymet ve vukuat belgeleri aranmaz.
• Gerekli yerlerin kadastrosu, kadastro komisyonu kurulmaksızın, belediye veya köy ihtiyar heyetince verilen iki bilirkişi ile öncelikle yapılır; anlaşmazlıklar mahalli mahkemelerce çözülür.
• Bedeller üç kişilik komisyon marifetiyle takdir edilir (köylerde ihtiyar heyetinden bir kişi, bir fen elemanı, maliye veya tapudan bir kişi; şehirlerde belediye meclisinden bir üye, maliye veya tapudan bir kişi ve bir teknik eleman). Komisyonları en büyük mülkiye amiri kurar; komisyon kendi seçtiği başkanla çalışır, çoğunlukla karar verir; üyeler istinkaf edemez ve çekimser oy kullanamaz.
• Cetveller 10 gün ilan edilir. Takdir edilen kıymete karşı ilan süresinin bitiminden itibaren 7 gün içinde taşınmazın bulunduğu yer Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir; taraflar 8 gün içinde çağrılır, dava basit muhakeme usulüyle ve öncelikle görülür.
• Dava veya temyiz, işlemleri ve inşaatı durduramaz; bu davalarda ihtiyati tedbir kararı verilemez.
• Sahibi belli olmayan taşınmazların kıymet belgeleri saklanır; ilan tarihinden itibaren 10 yıl içinde sahibi çıkmayan belgeler hükümsüz sayılır.

Arazi sağlanması ve dağıtım (md. 21-27)

• Hazineye, özel idareye, belediyeye, köy tüzel kişiliğine ait taşınmazlar ihtiyaç kadar bedelsiz tahsis ve temlik edilir; Vakıflar Genel Müdürlüğü taşınmazları ile kamu hizmetine tahsis edilmiş olanlar hariçtir. Yetmezse satın alma veya kamulaştırma yapılır; taşınmazlar Hazine adına re'sen tescil edilir.
• Arsalar imar planına göre parsellenir; toplu inşaat yapılmayan yerlerde yapısını belli sürede yapmayı taahhüt edenlere noter huzurunda kura ile arsa verilebilir. Kıymet belgesi tutarı borçtan düşülür, fazlası ödenir, noksanı borçlandırılır.
• Kullanılamaz hâle gelen binalar arsa hükmündedir; kıymet takdirine girmeyen enkaz mal sahibine aittir. Vergi borçları tescile engel değildir.
• Harita, imar planı, proje ve kamuya ait yol, su, elektrik, kanalizasyon giderleri borçlandırmaya tabi tutulmaz.

Başvuru ve hak sahipliği (md. 28-31)

• Yardım isteyenler mahalli ilan tarihinden itibaren iki ay içinde mahallin en büyük mülki amirine yazılı başvuru yapıp taahhütname verir; süre bir ay uzatılabilir; başvuruda hasar oranına bakılmaz.
• Başkasının arsasına ruhsatsız bina yapanlar ve imar planında sakıncalı alanda ruhsatsız yapı sahipleri hak sahibi sayılmaz. Kendisine veya eşine ait aynı yerde hasarsız başka binası olan aileye kredi verilmez; tüzel kişilere ait binalara yardım yapılmaz.
• Dükkân ve fırın gibi işyerleri için de inşaat kredisi verilebilir. Bina sigortalı ise yardımdan sigorta tutarı indirilmez. Zorunlu deprem sigortası kapsamındaki binada sigorta yaptırılmadığı tespit edilirse Devletin konut kredisi ve bina yaptırma yükümlülüğü ortadan kalkar.
• Müşterek mülkiyetteki binada hissedarlara tek bina yapılır; ancak yıkılan veya ağır hasarlı binada birden fazla aile oturuyorsa her aile ayrı ayrı yararlanır.
• Arta kalan bina ve arsalar öncelik sırasıyla: hak sahiplerine; kamu kurumlarına faizsiz, en çok 2 yıl vadeyle; belediye, il özel idaresi ve diğer kişilere %25 peşin, %20 faiz, en çok 5 yıl vadeyle satılabilir; Cumhurbaşkanı kararıyla kamu kurumlarına bedelsiz devredilebilir.

Sınavda dikkat

• Kıymete itiraz: ilan bitiminden itibaren 7 gün, Asliye Hukuk, ihtiyati tedbir yok.
• Başvuru süresi 2 ay (+1 ay); sahipsiz kıymet belgesi 10 yılda hükümsüz.
• Sigorta tutarı yardımdan düşülmez; zorunlu deprem sigortası yoksa Devlet yükümlülüğü kalkar.