Amaç, Kapsam, Tanımlar ve Genel Esaslar

Amaç ve kapsam (md. 1-2)

2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlerin ve bu hizmetleri yürüten teşkilatın kuruluş, görev, yetki, faaliyet ve gelirlerine ait esasları düzenler. Kapsamına sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurumları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri, sosyal hizmet kuruluşlarında çalışan personel ile hizmetten faydalananlar ve faydalanacak durumda olanlar girer.

Not: Kanunda geçen "Kurum" (Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü) bugün mevcut değildir; görevleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülür.

Temel tanımlar (md. 3)

• Sosyal hizmetler: kişi ve ailelerin maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarının giderilmesini, sorunlarının önlenmesini ve hayat standartlarının yükseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlı hizmetler bütünü.
• Korunmaya ihtiyacı olan çocuk: beden, ruh ve ahlak gelişimi veya güvenliği tehlikede olup ana veya babasız, ana-babası belli olmayan, terk edilen ya da ihmal edilip fuhuş, dilencilik, alkol veya uyuşturucu gibi tehlikelere karşı savunmasız bırakılan çocuk.
• Bakıma ihtiyacı olan engelli: resmî sağlık kurulu raporuyla ağır engelli olduğu belgelenen ve hayatını başkasının yardımı olmadan sürdüremeyecek derecede düşkün kişi.
• Koruyucu aile: çocuğun yanına yerleştirildiği, bir ödeme karşılığında veya gönüllü olarak bakımı üstlenen kişi ya da aile.
• Merkezî İzleme Sistemi: Bakanlık merkez teşkilatında kurulan, tüm sosyal hizmet kuruluşlarındaki kamera kayıtlarının eş zamanlı aktarıldığı altyapı.
• İhtisaslaşma: çocuk bakım kuruluşlarının yaş, cinsiyet ve psikososyal ihtiyaçlara göre yapılandırılması.

Sosyal hizmet kuruluşları (md. 3/f)

• Çocuk yuvaları: 0-12 yaş (gerektiğinde 12 yaşını dolduran kız çocukları) için yatılı kuruluş.
• Yetiştirme yurtları: 13-18 yaş için yatılı kuruluş; iş veya meslek sahibi edilme amacı.
• Kreş ve gündüz bakımevleri: 0-6 yaş, yatılı olmayan.
• Huzurevleri: ihtiyacı olan yaşlılar için yatılı.
• Kadın veya erkek konukevleri: istismara uğrayan kadın veya erkeklerin varsa çocuklarıyla geçici kaldığı yatılı kuruluş.
• Toplum veya aile danışma merkezleri ve sosyal hizmet merkezi: gündüzlü kuruluşlar.
• Aktif yaşam merkezi: yaşlı ve engellilere rehberlik ve evde gündüz bakım sunan gündüzlü kuruluş.
• Çok amaçlı sosyal hizmet kuruluşu: birden çok kuruluşun tek yönetim ve denetim altında çalışması.
• Çocuk evleri: 0-18 yaş ev birimleri; ev tipi sosyal hizmet birimleri koordinasyon merkezi il müdürlüğü bünyesinde oluşturulur.
• İhtisaslaştırılmış çocuk evleri sitesi ve çocuk koruma ilk müdahale ve değerlendirme merkezi: güvenlikli yatılı kuruluşlar.

Genel esaslar (md. 4)

• Hizmetler Devletin denetim ve gözetiminde, STK'lar ve halkın gönüllü katılımıyla bütünlük içinde yürütülür.
• Önceliği olanlar: korunmaya ihtiyacı olan çocuk, ihtiyacı olan engelli ve ihtiyacı olan yaşlı.
• Sınıf, ırk, dil, din, mezhep veya bölge farkı gözetilmez; talep arzdan fazlaysa ihtiyaç derecesi ve başvuru veya tespit sırası esas alınır.
• Kuruma bağlı olmayan sosyal hizmet kuruluşlarının kurulması izne tabidir.
• Çocuk yuvalarının huzurevleriyle aynı mahallerde kurularak dede-torun, nine-torun ilişkisi sağlanması esastır.
• Engellilere yönelik esaslar: ulaşılabilirlik, eğitimde fırsat eşitliği, istihdamın mesleki eğitim ve rehabilitasyonla birlikte yürütülmesi, kararlarda engellilerin katılımı.

Sınavda dikkat

• Yaş aralıkları: kreş 0-6, yuva 0-12, yurt 13-18, çocuk evleri 0-18.
• Konukevi geçici süreli ve yatılıdır; danışma merkezi ve sosyal hizmet merkezi gündüzlüdür.
• Öncelik sırasında ihtiyaç derecesi ile başvuru veya tespit sırası birlikte esas alınır.
• Koruyucu aile ücretli ya da gönüllü olabilir.