Koruyucu ve Destekleyici Tedbirler

Not: Kanunda geçen "Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu" bugün mevcut değildir; görevleri Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yürütülür.

Koruyucu ve destekleyici tedbirler (md. 5)

Çocuğun öncelikle kendi aile ortamında korunmasını amaçlar. Beş tedbir vardır:

• Danışmanlık: bakımdan sorumlulara çocuk yetiştirme, çocuğa eğitim ve gelişim sorunlarında yol gösterme.
• Eğitim: eğitim kurumuna gündüzlü/yatılı devam, meslek kursu, usta yanına veya işyerine yerleştirme.
• Bakım: bakımdan sorumlu kişi görevini yapamazsa resmî/özel bakım yurdu veya koruyucu aile.
• Sağlık: geçici veya sürekli tıbbi bakım, rehabilitasyon, bağımlılık tedavisi.
• Barınma: barınma yeri olmayan çocuklu kimselere veya hayatı tehlikede hamile kadınlara barınma yeri; talep hâlinde kimlik ve adres gizli tutulur.

Tehlike yoksa veya veli/vasi desteklenerek giderilebilecekse çocuk bu kişilere teslim edilir; bu durumda da tedbirlerden birine karar verilebilir.

Yönlendirme tedbirleri (md. 5/A)

Ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri sayılır: sosyal ve toplumsal hizmetler, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği (her biri 20 saatten 300 saate kadar); dijital risklerden korunma (BTK ve Siber Güvenlik Başkanlığınca 3 aydan az 2 yıldan fazla olmamak üzere takip, erişim engeli); bağımlılık tedbiri (Sağlık Bakanlığı, ASHB ve Yeşilay programları). Usul ve esaslar ASHB yönetmeliğiyle belirlenir.

Başvuru ve karar (md. 6-8)

• Adli ve idari merciler, kolluk, sağlık ve eğitim kuruluşları ile STK'lar korunma ihtiyacı olan çocuğu bildirmekle yükümlüdür; çocuk ve bakımdan sorumlular da başvurabilir. Bildirilen olay derhâl araştırılır.
• Tedbir kararı ana, baba, vasi, bakımdan sorumlu kişi, Bakanlık ve Cumhuriyet savcısının istemiyle veya re'sen çocuk hâkimince alınır; öncesinde sosyal inceleme yaptırılabilir; birden fazla tedbire karar verilebilir; denetim altına alma da kararlaştırılabilir.
• Acele hâllerde kaldırma/değiştirme kararını çocuğun bulunduğu yer hâkimi verir ve önceki hâkime bildirir.
• Tedbir on sekiz yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden sona erer; eğitim için ve rızası alınarak devamına karar verilebilir.
• Mahkeme tedbirin yanında TMK'ya göre velayet, vesayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konularında da karar verebilir.
• Yetkili hâkim: çocuğun, ana-babasının, vasisinin veya birlikte yaşadığı kişilerin bulunduğu yer. Uygulama en geç üçer aylık sürelerle incelettirilir.

Acil korunma kararı (md. 9)

• Çocuk Bakanlığa geldiği tarihten itibaren en geç beş gün içinde hâkime başvurulur; hâkim üç gün içinde karar verir.
• Karar en fazla otuz gün için verilir; bu sürede sosyal inceleme yapılır.
• Ciddi tehlike oluşturan hasta veya bağımlı çocukta: uzman hekim raporu 24 saat, hâkime başvuru 24 saat, üç uzman hekimli sağlık kurulu raporu 48 saat, hâkim kararı 48 saat içinde.

Diğer usul hükümleri (md. 10-14)

• Tedbir kararları kural olarak duruşma yapılmaksızın verilir; hâkim zaruret görürse duruşma yapabilir. Yeterli idrak gücündeki çocuğun görüşü alınır.
• Akıl hastası adli süreçteki çocuğa (TCK md. 31/1-2) çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.
• Kararlara karşı itiraz yolu açıktır; itiraz CMK'ya göre en yakın çocuk mahkemesine yapılır.

Sınavda dikkat

• Acil korunma: 5 gün başvuru, 3 gün karar, en çok 30 gün.
• İnceleme periyodu en geç üç ay.
• Barınma tedbiri hamile kadınları da kapsar.
• Kanun yolu itirazdır, istinaf değil.