Amme alacaklarının korunması

Teminat (6183 md. 9–12)

• VUK md. 344'e göre vergi ziyaı cezası gerektiren veya md. 359'daki hallere temas eden bir amme alacağının salınması için işlemlere başlanmışsa, vergi incelemesine yetkili memurların ilk hesaplarına göre belirtilen miktar üzerinden tahsil dairelerince teminat istenir.
• Kabul edilen teminatlar: para; bankaların süresiz ve şartsız teminat mektupları ve sigorta şirketlerinin süresiz ve şartsız kefalet senetleri; Devlet iç borçlanma senetleri; belirlenecek millî esham ve tahvilat (borsa değerinin %15 noksanıyla değerlenir); haczedilen menkul ve gayrimenkul mallar.
• Teminat gösteremeyenler muteber bir kişiyi müteselsil kefil ve müşterek müteselsil borçlu gösterebilir; kefalet noterden tasdikli sözleşmeyle kurulur. Kefili kabulde tahsil dairesi serbesttir.
• Otel, han, pansiyon, sinema gibi işletmelerdeki eşya, işletmeden doğan amme borçlarına karşı teminat hükmündedir.

İhtiyati haciz (md. 13–16)

Hiçbir süreyle bağlı olmaksızın, alacaklı idarenin mahalli en büyük memurunun kararıyla derhal uygulanır. Sebepler: teminat istenmesini gerektiren haller; borçlunun belli ikametgâhının olmaması; kaçma, mal kaçırma veya hileli yollara sapma ihtimali; istenen teminat veya kefilin gösterilmemesi; mal bildiriminde bulunmama veya noksan bildirim; para cezası gerektiren fiil nedeniyle amme davası açılmış olması; iptal davasına konu tasarruf hâlleri.

• İtiraz: haczin uygulanmasından, gıyapta yapılan hacizlerde tebliğden itibaren 15 gün içinde ihtiyati haciz sebebine itiraz edilebilir (kanundaki itiraz komisyonu görevini bugün vergi mahkemeleri yürütür).
• Borçlu md. 10'a göre teminat gösterirse (haczedilen menkul mallar hariç) haciz haczi koyan merci tarafından kaldırılır.

İhtiyati tahakkuk (md. 17–20)

Vergi dairesi müdürünün yazılı talebi üzerine defterdar ve/veya vergi dairesi başkanı, henüz tahakkuk etmemiş vergilerin derhal tahakkukunu yazılı emirle isteyebilir. Sebepler: md. 13'ün 1, 2, 3 ve 5. bentlerindeki hâller; mükellef hakkında 110. madde gereğince takibata girişilmesi; teşebbüsün muvazaalı olduğuna dair delil. İhtiyaten tahakkuk eden vergiler ödeme zamanı gelmeden tahsil edilmez, ancak derhal ihtiyati haciz uygulanır. Geçici takdirler takdir komisyonunca talepten itibaren en geç bir hafta içinde yapılır; ilgili beyanname en geç iki ay içinde incelenir.

Diğer korunma hükümleri (md. 21–36)

• Üçüncü kişilerin haczettiği mala amme alacağı için de haciz konursa satış bedeli garameten paylaşılır. Rehinli alacaklıların hakları saklıdır; eşya ve gayrimenkulün aynından doğan amme alacakları rehinli alacaklardan sonra gelir.
• İflas, mirasın reddi ve resmî tasfiyede amme alacakları İİK md. 206'nın üçüncü sırasında imtiyazlı alacak olarak işlem görür.
• İptal davası genel mahkemelerde açılır ve öncelikle görülür; tasarruftan itibaren beş yıl geçtikten sonra açılamaz.
• Ödeme süresinin başladığı tarihten geriye doğru iki yıl içinde veya sonra yapılan bağışlama ve ivazsız tasarruflar hükümsüzdür. Tahsili engellemek maksadıyla yapılan tasarruflar ise tarihleri ne olursa olsun hükümsüzdür.
• Tasfiye memurları tasfiyenin başladığını üç gün içinde tahsil dairesine bildirir; amme alacağı ödenmeden dağıtım yaparlarsa şahsen ve müteselsilen sorumlu olurlar (dağıtılan miktarla sınırlı).
• Limited şirket ortakları, şirketten tahsil edilemeyen alacaktan sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur; payı devreden ve devralan müteselsilen sorumludur. Kanuni temsilciler (mükerrer md. 35) tahsil edilemeyen alacaktan şahsi mal varlıklarıyla sorumludur ve asıl borçluya rücu edebilir.

Sınavda dikkat

• İhtiyati hacze itiraz 15 gün; merci vergi itiraz komisyonu; karar kesin.
• İptal davasında hak düşürücü süre beş yıl.
• Tasfiyenin bildirimi üç gün.