Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı (md. 1/1)

6461 sayılı Kanun, demiryolu ulaştırmasını serbestleştiren temel düzenlemedir. Birinci maddede sayılan amaçlar altı bent hâlinde toplanır:

• (a) Demiryoluyla yolcu ve yük taşımacılığının hizmet kalitesi açısından en uygun, etkin ve olabilecek en düşük fiyatla sunulması,
• (b) TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün demiryolu altyapı işletmecisi olarak yapılandırılması,
• (c) TCDD Taşımacılık A.Ş. adıyla demiryolu tren işletmecisi olarak bir şirket kurulması,
• (ç) Bu altyapı ve tren işletmecisinin hukuki ve mali yapıları, faaliyetleri ve personeline ilişkin hükümlerin düzenlenmesi,
• (d) Kamu tüzel kişileri ile ticaret siciline kayıtlı şirketlerin demiryolu altyapısı inşa etmesi ve bu altyapının kullanılması,
• (e) Kamu tüzel kişileri ile şirketlerin altyapı işletmeciliği ve tren işletmeciliği yapabilmesi.

Kanunun ana fikri, altyapının işletilmesi ile trenle taşımacılığın birbirinden ayrılmasıdır: TCDD altyapıyı işletir, TCDD Taşımacılık A.Ş. tren işletir; kamu tüzel kişileri ve şirketler de bu alana girebilir.

Kapsam (md. 1/2)

Kanun, ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde faaliyette bulunan demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren işletmecilerini kapsar.

Temel tanımlar (md. 2)

• Bakanlık: Kanun metninde Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıdır; bu görevleri bugün Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı yürütür.
• Demiryolu altyapısı: Zemin, balast, travers ve ray ile elektrifikasyon, sinyalizasyon ve haberleşme tesisleri; bunların tamamlayıcısı sanat yapıları, tesisler, gar ve istasyonlar, lojistik ve yük merkezleri, eklentiler ve iltisak hatları.
• Demiryolu altyapı işletmecisi: Tasarrufundaki altyapıyı güvenli bir şekilde işletmek ve tren işletmecilerinin hizmetine sunmak için Bakanlıkça yetkilendirilmiş kamu tüzel kişileri ve şirketler.
• Demiryolu tren işletmecisi: Ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde yük ve/veya yolcu taşımacılığı yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş kamu tüzel kişileri ve şirketler.
• Kamu hizmeti yükümlülüğü: Belirli bir hatta herhangi bir tren işletmecisinin ticari şartlarda veremediği yolcu taşımacılığı hizmetinin, bir sözleşmeye dayalı olarak ve Bakanlığın görevlendirmesi üzerine yerine getirilmesi. Yalnız yolcu taşımacılığı için tanımlanmıştır.
• Şirket: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre tutulan ticaret siciline kayıtlı şirket.
• TCDD: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü; TCDD Taşımacılık A.Ş.: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi.
• Ulusal demiryolu altyapı ağı: Türkiye sınırları içindeki il ve ilçe merkezleri, diğer yerleşim yerleri, limanlar, hava meydanları, organize sanayi bölgeleri, lojistik ve yük merkezlerini birbirine bağlayan, kamuya veya şirketlere ait bütünleşik demiryolu altyapısı ağı.

Sınavda dikkat

• Altyapı işletmecisi ve tren işletmecisi, her ikisi de Bakanlıkça yetkilendirilir; ikisi de kamu tüzel kişisi veya şirket olabilir.
• TCDD = altyapı işletmecisi; TCDD Taşımacılık A.Ş. = tren işletmecisi. Bu eşleştirme sıkça ters verilir.
• Kamu hizmeti yükümlülüğü yalnız yolcu taşımacılığına ilişkindir ve bir sözleşmeye dayanır.
• Ulusal ağ yalnız kamuya ait hatlardan oluşmaz; şirketlere ait altyapı da ağın parçasıdır.
• Gar, istasyon, lojistik ve yük merkezleri ile iltisak hatları da demiryolu altyapısına dahildir.