Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Kanunun amacı ve kapsamı (md. 1)

5253 sayılı Dernekler Kanunu; dernekler, dernek şube veya temsilcilikleri, federasyonlar, konfederasyonlar ile merkezleri yurt dışında bulunan dernekler, vakıflar ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilciliklerinin:

• yasak ve izne tabi faaliyetlerini,
• yükümlülüklerini,
• denetimlerini,
• uygulanacak cezaları ve bunlara ilişkin diğer hususları

düzenler.

Temel tanımlar (md. 2)

• Dernek: Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirerek oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğu.
• Derneğin yerleşim yeri: Derneğin yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü yer.
• Dernek merkezi: Derneğin yerleşim yerinin bulunduğu il veya ilçe.
• Mülki idare amiri: Dernek merkezinin bulunduğu yerin vali veya kaymakamı.
• Dernekler birimi: İllerde il dernekler müdürlüğü, ilçelerde dernekler büro şefliği.
• Platform: Derneklerin kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amaç için girişim, hareket gibi adlarla oluşturdukları tüzel kişiliği bulunmayan geçici birliktelikler.
• Üst kuruluş: Derneklerin oluşturduğu federasyonlar ve federasyonların oluşturduğu konfederasyonlar; tüzel kişiliği vardır.
• Şube: Derneğe bağlı, tüzel kişiliği olmayan ancak bünyesinde organları bulunan alt birim.
• Temsilcilik: Derneğe bağlı, tüzel kişiliği ve organları bulunmayan alt birim.
• Lokal: Derneklerin tüzüklerindeki amaçları gerçekleştirmek üzere mülki idare amiri izni ile açılan, üyelerin bir araya geldiği sosyal mekân.

Karşılaştırma tablosu

• Tüzel kişiliği olan: dernek, federasyon, konfederasyon.
• Tüzel kişiliği olmayan: şube, temsilcilik, platform.
• Organı olan ama tüzel kişiliği olmayan: şube. Hem tüzel kişiliği hem organı olmayan: temsilcilik.
• Geçici nitelikte olan: platform.

Sınavda dikkat

• Dernek kurmak için en az yedi gerçek veya tüzel kişi gerekir; amaç kazanç paylaşma dışında olmalıdır.
• Yerleşim yeri 'yönetim faaliyetlerinin yürütüldüğü yer', dernek merkezi ise yerleşim yerinin bulunduğu 'il veya ilçe'dir; ikisi karıştırılmamalıdır.
• Federasyonu dernekler, konfederasyonu federasyonlar oluşturur.
• Şube ile temsilcilik arasındaki fark, şubenin organlarının bulunmasıdır; ikisinin de tüzel kişiliği yoktur.
• Mülki idare amiri, dernek merkezinin bulunduğu yerin vali veya kaymakamıdır.