Yakalama, ifade alma, zor ve silah kullanma

Koruma altına alma, uzaklaştırma ve yakalama (md. 13)

Polis, eylemin veya durumun niteliğine göre aşağıdakileri koruma altına alır, uzaklaştırır ya da yakalar ve gerekli kanuni işlemleri yapar:

• Suçüstü hâlinde veya gecikmesinde sakınca bulunan diğer hâllerde haklarında kuvvetli iz, eser, emare veya delil bulunan şüpheliler,
• Haklarında yetkili mercilerce verilmiş yakalama veya tutuklama kararı bulunanlar,
• Halkın rahatını bozacak veya rezalet çıkaracak derecede sarhoş olanlar, uyarılara rağmen devam edenler, başkalarına saldırmaya yeltenenler ve kavga edenler,
• Usulüne aykırı olarak ülkeye girenler ya da haklarında sınır dışı etme veya geri verme kararı bulunanlar,
• Polisin kanuna uygun tedbirlerine karşı gelen, direnen ve görevini engelleyenler,
• Toplum için tehlike oluşturan akıl hastası, bağımlı serseri veya hastalık bulaştırabilecek kişiler; gözetim altında ıslahına veya yetkili merci önüne çıkarılmasına karar verilen küçükler,
• Başkalarının can güvenliğini tehlikeye düşürenler.

Yakalananların kaçması veya saldırısını önlemek için kişinin sağlığına zarar vermeyecek her türlü tedbir alınabilir. Yakalama sebebi yazılı, mümkün değilse sözlü olarak derhal; toplu suçlarda en geç kişiler hâkim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirilir. Yakalandığı, istediği kanuni yakınlarına derhal bildirilir.

Uyuşturucu kullanmış veya sarhoş olanların, zor kullanılarak yakalananların ve haklarında suç soruşturması yapılacak şüpheli ve sanıkların yakalanma anındaki sağlık durumları tabip raporuyla tespit edilir. Suç şüphesi altındakiler adli mercilere sevk edilir; ıslah veya tedavi tedbiri gerekenler ilgili kurumca teslim alınır; yakalama sebebi ortadan kalkanlar derhal serbest bırakılır.

Kayıp çocukların araştırılması (md. 13/A)

Kaybolan çocukların bulunması amacıyla polis, sulh ceza hâkiminin veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki idare amirinin yazılı (ya da sonradan yazılı hâle getirilecek sözlü) emriyle; çocuğun kullandığı banka hesap hareketlerini talep edebilir, telekomünikasyon yoluyla iletişimini denetleyebilir ve sinyal bilgilerini değerlendirebilir. Tedbir en çok bir ay için verilir; bir defaya mahsus bir ay uzatılabilir. Mülki amirin kararı derhal mahkemenin onayına sunulur; mahkeme en geç yirmi dört saat içinde karar verir.

Gürültü ve ifade alma (md. 14–15)

• Şehir ve kasabalarda saat 24’ten sonra çevre halkının huzurunu bozacak gürültü polisçe engellenir; zabıtadan izin alınarak yapılan düğün, müsamere ve balolar istisnadır (md. 14).
• Polis soruşturma sırasında ifadesine başvurulacak kişileri çağırıp gerekli soruları sorar. Müşteki, mağdur veya tanık ifadeleri, talepleri hâlinde ikamet ettikleri yerde veya işyerlerinde de alınabilir (md. 15).

Zor kullanma (md. 16)

• Polis görevini yaparken direnişle karşılaşırsa bu direnişi kırmak amacıyla ve kıracak ölçüde zor kullanabilir; zor, direnmenin mahiyet ve derecesine göre kademeli artan biçimde bedenî kuvvet, maddi güç ve şartları varsa silahtır.
• Bedenî kuvvet: polisin kişilere veya eşyaya doğrudan kullandığı bedenî güç. Maddi güç: kelepçe, cop, basınçlı ve/veya boyalı su, göz yaşartıcı gaz veya tozlar, fizikî engeller, polis köpekleri ve atları ile sair hizmet araçları.
• Zor kullanmadan önce ihtar yapılır; ancak direnmenin mahiyet ve derecesine göre ihtarsız da zor kullanılabilir.
• Araç-gereç ve zorun derecesini polis kendisi takdir eder; toplu kuvvet olarak müdahalede ise bunları müdahale eden kuvvetin amiri belirler.
• Kendisine veya başkasına saldırı karşısında polis, zor kullanma şartlarına bağlı kalmaksızın TCK’nın meşru savunma hükümleri çerçevesinde savunmada bulunur.

Silah kullanma (md. 16)

• Silah kullanma hâlleri: meşru savunma; bedenî kuvvet ve maddi güçle kırılamayan direniş; hakkında tutuklama, gözaltı, zorla getirme kararı veya yakalama emri bulunanların ya da suçüstü şüphelinin yakalanması; molotof, patlayıcı, yanıcı, yakıcı, boğucu, yaralayıcı ve benzeri silahlarla saldıran veya teşebbüs edenler.
• Yakalama amaçlı silah kullanımında önce “dur” çağrısı yapılır; uyulmazsa önce uyarı ateşi, kaçmakta ısrar edilirse yakalamayı sağlayacak ölçüde ateş edilebilir.
• Direnişi kırarken veya yakalarken polise silahla saldırıya teşebbüs edilirse, polis saldırı tehlikesini etkisiz kılacak ölçüde duraksamadan ateş edebilir.

Polisin kanuna uygun emrine itaatsizlik edenler ve görev yaparken polise zorla karşı koyanlar karakola götürülerek evrakla adliyeye verilir (md. 17).

Sınavda dikkat

• Toplu suçlarda yakalama sebebi en geç hâkim önüne çıkarılıncaya kadar bildirilir.
• Kayıp çocuk tedbiri: 1 ay + 1 defa 1 ay; mahkeme onayı 24 saat.
• Polis köpekleri ve atları maddi güçtür, bedenî kuvvet değildir.
• Toplu müdahalede zorun derecesini kuvvetin amiri belirler.
• Evde ifade alma yalnız müşteki, mağdur, tanık için ve talep hâlinde.