Üretim, iletim ve dağıtım faaliyetleri

Üretim faaliyeti (md. 7)

Üretim, lisansları kapsamında kamu ve özel sektör üretim şirketleri ile organize sanayi bölgesi tüzel kişiliği tarafından yürütülebilir. Üretim şirketi; tedarik şirketlerine, serbest tüketicilere ve özel direkt hat tesis ettiği kişilere satış yapabilir, elektrik veya kapasite ticareti yapabilir ve yıllık üretim miktarının Kurulca belirlenen oranını aşmamak kaydıyla alım yapabilir. Üreticinin sistemine çıkmadan kendi tüketim tesisinde kullandığı enerji nihai tüketiciye satış sayılmaz.

• Rüzgâr ve güneş önlisans başvurularında: saha maliki başvurursa aynı sahaya yapılan diğer başvurular dikkate alınmaz; saha için son sekiz yıl içinde elde edilmiş ölçüm verisi istenir (YEKA alanlarında aranmaz); uygun bağlantı görüşü alanlar değerlendirilir; aynı bağlantı noktasına birden fazla başvuru varsa TEİAŞ en düşük fiyat teklifi esasına dayalı yarışma yapar.
• Bir kişinin kontrol ettiği şirketlerle üretebileceği toplam miktar, önceki yıl Türkiye toplam üretiminin %20'sini geçemez.
• Yenilenebilir üreticiler Bakanlıktan Yenilenebilir Kaynaktan Elektrik Üretim Belgesi alabilir.
• Elektrik depolama tesisi kurmayı taahhüt edene, depolama gücüne kadar rüzgâr/güneş önlisansı verilir; bu tesislerde yarışma hükümleri uygulanmaz.

İletim faaliyeti (md. 8)

İletim, lisansı kapsamında münhasıran TEİAŞ tarafından yürütülür; TEİAŞ Kanunda belirlenen faaliyetler dışında faaliyet gösteremez, verimlilik artıracak piyasa dışı faaliyet Kurum iznine tabidir. TEİAŞ'ın görevleri: iletim yatırım planı yapmak ve yeni tesisleri kurmak; tarife tekliflerini Kurum onayına sunmak; yük dağıtımı ve frekans kontrolü; dengeleme güç piyasası ve yan hizmetler piyasasını işletmek; sistem kullanım ihlallerine yaptırım uygulamak; Bakanlığın kararı doğrultusunda uluslararası enterkonneksiyon çalışmaları ve ayrım gözetmeksizin iletim hizmeti sunmak.

• TEİAŞ'ın mülkiyet ve işletme sınırı bağlantı noktasında başlar.
• TEİAŞ'ın finansmanı yetersizse yeni iletim tesisini bağlantı talep edenler yapabilir/finanse edebilir; tutar sistem kullanım bedelinden mahsupla, en fazla beş yılda geri ödenir.
• Bilgileri 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu çerçevesinde yayımlar; fiber optik altyapısının bir kısmını üçüncü kişilere kullandırabilir.
• Özel direkt hat, TEİAŞ ile üretici arasında yapılacak sistem kontrol anlaşması ile mümkündür.

Dağıtım faaliyeti (md. 9)

• Dağıtım şirketi lisansında belirlenen bölgede faaliyet gösterir; sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesinden sorumludur. Piyasa faaliyeti gösterenler dağıtım şirketine, dağıtım şirketi de bunlara doğrudan ortak olamaz; dağıtım şirketi dağıtım dışı faaliyette bulunamaz.
• Bölgesindeki talep tahminlerini hazırlayıp TEİAŞ'a bildirir; Kurul onaylar, TEİAŞ yayımlar. Yatırım planları Kurul onayına sunulur.
• Özelleştirme sonrası dağıtım tesislerine yapılan yatırımların mülkiyeti kamuya aittir; onay ve değişiklik yetkisi Kurula aittir.
• Sayaçların mülkiyeti dağıtım şirketine aittir; kullanıcıların sayaçları iz bedelle devralınır.
• Dağıtım şirketi bölgesindeki genel aydınlatmadan sorumludur.
• Özel direkt hat, serbest tüketicinin tedarikçi seçmesine engel değildir.
• Olağanüstü hâl veya genel hayata etkili afet bölgelerinde geçici elektrik talepleri Kurul kararıyla karşılanabilir.

Sınavda dikkat

• İletimi yalnız TEİAŞ yapar; talep tahminini dağıtım şirketi hazırlar, Kurul onaylar.
• Pazar payı sınırı %20; iletim yatırımı geri ödemesi en fazla 5 yıl.
• Rüzgâr-güneş yarışmasını TEİAŞ yapar; ölçüm verisi son 8 yıl.