1982 Anayasasının Temel İlkeleri

1982 Anayasası, Danışma Meclisi ile Milli Güvenlik Konseyinden oluşan Kurucu Meclis tarafından hazırlanmış ve 7 Kasım 1982 halkoylamasında yaklaşık %91,4 evet oyuyla kabul edilmiştir. Katı (sert), yazılı ve ayrıntılı (kazuistik) bir anayasadır. Başlangıç metni, md. 176 gereği anayasa metnine dahildir.

Değiştirilemez hükümler (md. 1-4)

• Md. 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
• Md. 2: Cumhuriyetin nitelikleri: toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti.
• Md. 3: Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, resmî dilin Türkçe, bayrağın beyaz ay yıldızlı al bayrak, milli marşın İstiklal Marşı, başkentin Ankara olması.
• Md. 4: İlk üç madde değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez.

Diğer genel esaslar (md. 5-11)

• Md. 5 – Devletin temel amaç ve görevleri: Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak; kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak.
• Md. 6 – Egemenlik: Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir; yetkili organlar eliyle kullanılır; hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkisi kullanamaz.
• Md. 7: Yasama yetkisi TBMM'nindir ve devredilemez.
• Md. 8: Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanı tarafından kullanılır ve yerine getirilir.
• Md. 9: Yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır ("tarafsız" ibaresi 2017'de eklendi).
• Md. 10: Kanun önünde eşitlik; "Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir" cümlesi 2004'te, çocuklar, yaşlılar, engelliler, şehit yakınları ve gaziler için alınacak tedbirlerin eşitliğe aykırı sayılmayacağı (pozitif ayrımcılık) 2010'da eklendi.
• Md. 11: Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve kişileri bağlar; kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.

Cumhuriyetin nitelikleri

Hukuk devleti: İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması, kanunların anayasaya uygunluk denetimi, hâkim güvencesi, kanunsuz suç ve ceza olmaması, idarenin sorumluluğu. Sosyal devlet: Kişilerin insan onuruna yaraşır bir hayat sürmesini sağlamak. Laik devlet: Din ve devlet işlerinin ayrılması; Diyanet İşleri Başkanlığı genel idare içinde yer alır (md. 136); din kültürü ve ahlak öğretimi ilk ve ortaöğretimde zorunlu dersler arasındadır (md. 24). İnkılap kanunları md. 174 ile korunur.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• 1982 Anayasası 7 Kasım 1982'de halkoylamasıyla kabul edildi.
• Değiştirilemez maddeler 1, 2 ve 3; bunu güvenceye alan md. 4.
• Başkent, resmî dil, bayrak ve milli marş md. 3'tedir.
• Kanun önünde eşitlik (md. 10) değiştirilemez maddeler arasında değildir.
• "Kaynağını Anayasadan almayan Devlet yetkisi" ifadesi md. 6'dadır.
• Yasama yetkisinin devredilmezliği md. 7'dedir.
• Md. 9'a "tarafsız" ibaresi 2017'de eklendi.
• Kadın-erkek eşitliği 2004, pozitif ayrımcılık 2010 değişikliğidir.
• Diyanet İşleri Başkanlığı md. 136; inkılap kanunları md. 174.
• Başlangıç metni anayasaya dahildir (md. 176).
• Din kültürü ve ahlak öğretimi zorunlu derstir (md. 24).

Sınavda dikkat

• "Atatürk ilkelerine bağlı" değil "Atatürk milliyetçiliğine bağlı" ifadesi md. 2'dedir.
• Halkçılık, devletçilik, inkılapçılık md. 2'de sayılmaz.
• Md. 4 değiştirilemez maddelerin değiştirilmesinin teklifini dahi yasaklar.
• Yürütme yetkisi 2017 sonrası yalnız Cumhurbaşkanına aittir; Bakanlar Kurulu yoktur.