20. Yüzyıl Başında Osmanlı

XX. yüzyılın başında Osmanlı Devleti, bir yandan devleti kurtarmak için fikir akımları ve anayasal düzen arayışında, öte yandan Trablusgarp ve Balkan savaşlarıyla büyük toprak kayıpları içindeydi. Bu dönem Millî Mücadele kadrolarının yetiştiği dönemdir.

Fikir akımları

• Osmanlıcılık: Din ve dil ayrımı gözetmeksizin bütün unsurları Osmanlı kimliği etrafında birleştirmeyi amaçlar; Balkan Savaşları'yla etkisini yitirmiştir.
• İslamcılık: Müslümanları halife-padişah etrafında birleştirmeyi amaçlar; I. Dünya Savaşı'nda bazı Müslüman toplulukların İtilaf devletlerini desteklemesiyle zayıflamıştır.
• Türkçülük: Türk kimliğini öne çıkarır; Ziya Gökalp önemli temsilcisidir.
• Batıcılık: Batı'nın bilim ve teknolojisinin alınmasını savunur.

II. Meşrutiyet ve 31 Mart Olayı

İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskısıyla 23 Temmuz 1908'de II. Meşrutiyet ilan edilmiş, Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girmiştir. Bu karışıklıktan yararlanan Bulgaristan bağımsızlığını ilan etmiş, Avusturya-Macaristan Bosna-Hersek'i ilhak etmiş, Girit Yunanistan'a bağlandığını duyurmuştur. Meşrutiyet karşıtı 31 Mart Olayı (Nisan 1909), Selanik'ten gelen Hareket Ordusu tarafından bastırılmıştır; Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı Mustafa Kemaldir. Olayın ardından II. Abdülhamit tahttan indirilmiş, yerine V. Mehmet Reşat geçmiştir. 1909 anayasa değişiklikleriyle padişahın yetkileri azaltılmış, meclisin yetkileri artırılmıştır.

Trablusgarp Savaşı (1911-1912)

İtalya, Osmanlı'nın Trablusgarp'a (Libya) karadan ulaşamamasından yararlanarak saldırmıştır. Mustafa Kemal Tobruk ve Derne'de görev almıştır. Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine Uşi (Ouchy) Antlaşması (1912) imzalanmış; Trablusgarp İtalya'ya bırakılmış, Oniki Ada geçici olarak İtalya'ya verilmiştir. Bu antlaşmayla Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı kaybedilmiştir.

Balkan Savaşları

I. Balkan Savaşı'nda (1912-1913) Sırbistan, Karadağ, Yunanistan ve Bulgaristan birlikte Osmanlı'ya saldırmış, Osmanlı yenilmiştir. Bu sırada Arnavutluk bağımsızlığını ilan etmiştir. Londra Antlaşması (1913) ile Midye-Enez çizgisi sınır kabul edilmiştir. Savaş sürerken İttihatçılar Babıali Baskınıyla (23 Ocak 1913) yönetimi ele geçirmiştir. II. Balkan Savaşı'nda (1913) Balkan devletleri Bulgaristan'a saldırınca Osmanlı Edirne ve Kırklareli'yi geri almıştır. Ardından Bulgaristan ile İstanbul, Yunanistan ile Atina, Sırbistan ile İstanbul (1914) antlaşmaları imzalanmıştır. Atina Antlaşması'nda Ege adaları sorunu çözümsüz kalmıştır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• II. Meşrutiyet 23 Temmuz 1908'de ilan edilmiştir.
• Bulgaristan bağımsızlığını 1908'de ilan etmiştir.
• Bosna-Hersek 1908'de Avusturya-Macaristan tarafından ilhak edilmiştir.
• 31 Mart Olayı'nı Hareket Ordusu bastırmıştır.
• Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı Mustafa Kemal'dir.
• 31 Mart Olayı'ndan sonra II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir.
• Trablusgarp Savaşı İtalya ile yapılmıştır.
• Uşi Antlaşması 1912'de imzalanmıştır.
• Oniki Ada Uşi Antlaşması'yla geçici olarak İtalya'ya bırakılmıştır.
• Babıali Baskını 23 Ocak 1913'te yapılmıştır.
• Londra Antlaşması'yla Midye-Enez sınır olmuştur.
• Edirne II. Balkan Savaşı'nda geri alınmıştır.
• Arnavutluk I. Balkan Savaşı sırasında bağımsızlığını ilan etmiştir.

Sınavda dikkat

• Osmanlıcılık Balkan Savaşları, İslamcılık I. Dünya Savaşı ile etkisini yitirmiştir.
• Oniki Ada Uşi Antlaşması'yla kesin değil geçici olarak İtalya'ya bırakılmıştır.
• Edirne I. Balkan Savaşı'nda kaybedilmiş, II. Balkan Savaşı'nda geri alınmıştır.
• Arnavutluk Osmanlı'dan ayrılan son Balkan devletidir.