Anadolu Selçuklu Devleti ve Beylikler

Malazgirt Savaşı'ndan (1071) sonra Anadolu'ya yerleşen Türkler önce beylikler, ardından Anadolu Selçuklu Devletini kurmuştur. Kösedağ yenilgisinden sonra Anadolu'da siyasi birlik bozulmuş ve Anadolu beylikleri dönemi başlamıştır.

Birinci beylikler dönemi

• Saltuklular: Erzurum ve çevresi.
• Mengücekliler: Erzincan, Kemah, Divriği. Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası UNESCO Dünya Mirası Listesi'ndedir.
• Danişmentliler: Sivas, Tokat, Kayseri, Amasya.
• Artuklular: Diyarbakır, Mardin, Hasankeyf; Malabadi Köprüsü bu döneme aittir.
• Çaka Beyliği: İzmir; Anadolu'da ilk Türk donanmasını kurmuştur.

Kuruluş ve Haçlı Seferleri

Devleti Kutalmışoğlu Süleyman Şah kurmuş, başkent İznik olmuştur. I. Kılıç Arslan döneminde I. Haçlı Seferi sırasında İznik kaybedilmiş, başkent Konya'ya taşınmıştır. II. Kılıç Arslan 1176 Miryokefalon Savaşı'nda Bizans'ı yenmiş; Bizans'ın Anadolu'yu geri alma umudu sona ermiş, Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir.

Yükselme dönemi

I. Gıyaseddin Keyhüsrev Antalya'yı, I. İzzeddin Keykavus Sinop'u almıştır. I. Alaeddin Keykubat döneminde Alanya (Alaiye) alınmış, Kırım'daki Sudak'a sefer düzenlenmiş ve 1230 Yassıçemen Savaşı'nda Harezmşahlar yenilmiştir. Liman şehirlerinin alınması ticaret yollarını denetleme amacına yöneliktir. Bu dönemde ticareti korumak için kervansaraylar yapılmış, tüccarların zararını devletin karşıladığı sigorta benzeri uygulamalar görülmüştür.

Yıkılış

II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde çıkan Babai İsyanı ordunun gücünü zayıflatmıştır. 1243 Kösedağ Savaşı'nda Moğollara yenilen devlet İlhanlı egemenliğine girmiş, 1308'de tamamen sona ermiştir.

İkinci beylikler dönemi

• Karamanoğulları: Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etmiştir.
• Karesioğulları: Osmanlıların topraklarına kattığı ilk beyliktir; denizcilikte deneyimlidir.
• Aydınoğulları: Umur Bey ile denizcilikte öne çıkmıştır.
• Germiyanoğulları: Kütahya merkezli; bir bölümü çeyiz yoluyla Osmanlı'ya geçmiştir.
• Dulkadiroğulları: Yavuz Sultan Selim döneminde (1515 Turnadağ) Osmanlı'ya katılmış, Anadolu Türk siyasi birliği tamamlanmıştır.

Kültür ve mimari

Konya'daki Karatay Medresesi ve İnce Minareli Medrese, Sivas'taki Gök Medrese, Aksaray'daki Sultan Hanı önemli eserlerdir. Mevlana Mesnevi'yi Farsça yazmış, Yunus Emre Türkçe şiirleriyle tanınmıştır. Ahi Evran esnaf ve sanatkârları Ahilik teşkilatı altında örgütlemiştir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Anadolu Selçuklu Devleti'nin ilk başkenti İznik'tir.
• Çaka Bey Anadolu'da ilk Türk donanmasını kurmuştur.
• Miryokefalon Savaşı 1176'da yapılmıştır.
• Antalya I. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde alınmıştır.
• Sinop I. İzzeddin Keykavus döneminde alınmıştır.
• Sudak Seferi I. Alaeddin Keykubat dönemindedir.
• Yassıçemen Savaşı 1230'da Harezmşahlara karşıdır.
• Kösedağ Savaşı 1243'te Moğollara karşı kaybedilmiştir.
• Babai İsyanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemindedir.
• Karamanoğlu Mehmet Bey 1277'de Türkçeyi resmî dil ilan etmiştir.
• Osmanlıların ilhak ettiği ilk beylik Karesioğullarıdır.
• Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası UNESCO listesindedir.

Sınavda dikkat

• Anadolu'nun Türk yurdu olduğu Malazgirt'le değil Miryokefalon'la kesinleşmiştir.
• Yassıçemen'i Anadolu Selçukluları kazanmış, Kösedağ'ı kaybetmiştir.
• Dulkadiroğulları Fatih değil Yavuz döneminde Osmanlı'ya katılmıştır.
• Sultan Hanı Aksaray'dadır; Gök Medrese Sivas'tadır.