Bölge Sınıflandırması

Bölge, belirli özellikler bakımından benzerlik gösteren ve çevresinden ayrılan alandır. Bölgeler; seçilen ölçüte göre doğal (iklim, yer şekli, bitki örtüsü), beşerî (nüfus, kültür), ekonomik (tarım, sanayi) ya da işlevsel (bir merkezin etki alanı) olabilir. Türkiye'nin bugün kullanılan coğrafi bölge ayrımı 6–21 Haziran 1941'de Ankara'da toplanan Birinci Coğrafya Kongresi'nde belirlenmiştir.

Birinci Coğrafya Kongresi ve coğrafi bölgeler

Kongrede Türkiye 7 coğrafi bölge ve 21 bölüme ayrılmıştır. Ayrımda başta iklim olmak üzere yer şekilleri, bitki örtüsü ve tarım ürünleri gibi doğal ve ekonomik ölçütler birlikte kullanılmıştır. Bölge sınırları il sınırlarını değil, doğal özellikleri esas alır; bu yüzden bir ilin toprakları birden fazla bölgede kalabilir.

• Marmara (4 bölüm): Çatalca–Kocaeli, Ergene, Yıldız Dağları, Güney Marmara.
• Ege (2): Ege Kıyı, İç Batı Anadolu.
• Akdeniz (2): Adana, Antalya.
• İç Anadolu (4): Konya, Orta Kızılırmak, Yukarı Sakarya, Yukarı Kızılırmak.
• Karadeniz (3): Batı, Orta, Doğu Karadeniz.
• Doğu Anadolu (4): Yukarı Fırat, Erzurum–Kars, Yukarı Murat–Van, Hakkari.
• Güneydoğu Anadolu (2): Orta Fırat, Dicle.

Bölgelerin karşılaştırılması

Yüzölçümü en büyük bölge Doğu Anadolu, en küçük bölge Güneydoğu Anadoludur. Nüfusu ve nüfus yoğunluğu en fazla olan bölge Marmaradır. Ortalama yükseltisi en fazla bölge Doğu Anadolu, en az bölge Marmara'dır. Kıyısı olmayan bölgeler İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadoludur.

İstatistiki ve işlevsel bölgeler

Avrupa Birliği uyum sürecinde 2002'de İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırması (İBBS) oluşturulmuştur: Düzey 1'de 12, Düzey 2'de 26, Düzey 3'te 81 (iller) birim vardır. Bölgesel kalkınma için kurulan 26 kalkınma ajansı İBBS Düzey 2 bölgelerine göre örgütlenmiştir. GAP, DAP, DOKAP, KOP gibi bölgesel kalkınma projeleri ise ekonomik planlama bölgeleridir. Bir şehrin çevresine hizmet verdiği alan işlevsel (fonksiyonel) bölgedir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Birinci Coğrafya Kongresi 1941'de Ankara'da toplandı.
• Türkiye 7 bölge, 21 bölüme ayrıldı.
• Bölge ayrımında temel ölçüt iklimdir.
• En büyük bölge Doğu Anadolu, en küçük Güneydoğu Anadolu'dur.
• Nüfusu en fazla bölge Marmara'dır.
• Marmara ve İç Anadolu dörder, Doğu Anadolu da dört bölüme ayrılır.
• Karadeniz üç bölüme ayrılır.
• Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu ikişer bölüme ayrılır.
• İBBS 2002'de oluşturuldu.
• İBBS Düzey 1'de 12, Düzey 2'de 26, Düzey 3'te 81 birim vardır.
• Kalkınma ajansları 26 Düzey 2 bölgesine göre kurulmuştur.
• Denize kıyısı olmayan üç bölge: İç Anadolu, Doğu Anadolu, Güneydoğu Anadolu.

Sınavda dikkat

• Coğrafi bölge sınırları il sınırlarını izlemez; İBBS ise il sınırlarına dayanır.
• Bölüm sayısı en fazla olan bölgeler dörder bölümle Marmara, İç Anadolu ve Doğu Anadolu'dur.
• İBBS Düzey 3 birimleri 81 ilin kendisidir.
• Kongre 1941'de toplanmıştır; 1923 ya da 1938 ile karıştırılmamalıdır.