Cepheler ve Antlaşmalar

Kurtuluş Savaşı Doğu, Güney ve Batı cephelerinde verilmiş; askerî başarılar siyasi antlaşmalarla taçlandırılmıştır. Sınavda savaş-sonuç ve antlaşma-taraf eşleştirmeleri ile ilk'ler sık sorulur.

Doğu Cephesi

Ermenilere karşı Kâzım Karabekir komutasında kazanılmıştır. Savaş sonunda imzalanan Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısı, uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır. Ermenistan ile Sevr'i geçersiz sayan ilk devlet olmuştur. Doğu sınırı Moskova Antlaşması (16 Mart 1921, Sovyet Rusya) ve Kars Antlaşması (13 Ekim 1921; Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan) ile kesinleşmiştir. Moskova Antlaşması'yla Batum Gürcistan'a bırakılmış, Sovyet Rusya Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük devlet olmuştur.

Güney Cephesi

Fransızlara ve Ermenilere karşı düzenli ordu değil Kuvâ-yı Millîye savaşmıştır. Maraş (Sütçü İmam), Antep (Şahin Bey) ve Urfa halkı direnmiş; TBMM bu şehirlere Kahramanmaraş, Gaziantep ve Şanlıurfa unvanlarını vermiştir. Cephe Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile kapanmış; Fransa, TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmuş, Hatay sınır dışında kalmış ancak özel yönetim kurulmuştur.

Batı Cephesi

• I. İnönü (6-10 Ocak 1921): Düzenli ordunun ilk zaferi; komutan İsmet Bey. Ardından Teşkilat-ı Esasiye kabul edilmiş, İtilaf devletleri Londra Konferansını toplamıştır.
• II. İnönü (23 Mart-1 Nisan 1921): Moskova Antlaşması imzalanmış, İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başlamıştır.
• Kütahya-Eskişehir (Temmuz 1921): Ordu Sakarya'nın doğusuna çekilmiş, Başkomutanlık Kanunu çıkarılmıştır.
• Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. Türk ordusunun son savunma savaşıdır; Kars ve Ankara antlaşmaları bu zaferin ardından imzalanmıştır.
• Büyük Taarruz: 26 Ağustos 1922'de Kocatepe'den başlamış, 30 Ağustos 1922 Başkomutan Meydan Muharebesi kazanılmış, 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarılmıştır.

Mudanya ve Lozan

Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarılmış, İstanbul ve Boğazların TBMM'ye bırakılması kabul edilmiştir; TBMM'yi temsilen İsmet Paşa katılmıştır. Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923) İsmet Paşa başkanlığındaki heyetle imzalanmıştır: kapitülasyonlar kaldırılmış, Osmanlı borçları paylaştırılmış, Boğazlar uluslararası bir komisyona bırakılmış, Musul sorunu İngiltere ile ikili görüşmelere ertelenmiş, Türk-Yunan nüfus mübadelesi kabul edilmiştir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Gümrü Antlaşması TBMM'nin ilk uluslararası antlaşmasıdır.
• Doğu Cephesi komutanı Kâzım Karabekir'dir.
• Moskova Antlaşması 16 Mart 1921'de imzalanmıştır.
• Kars Antlaşması 13 Ekim 1921'de imzalanmıştır.
• Ankara Antlaşması 20 Ekim 1921'de Fransa ile imzalanmıştır.
• Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devletidir.
• I. İnönü düzenli ordunun ilk zaferidir.
• Sakarya son savunma savaşıdır.
• Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922'de başlamıştır.
• İzmir 9 Eylül 1922'de kurtarılmıştır.
• Mudanya ile Doğu Trakya savaşmadan kurtarılmıştır.
• Lozan Antlaşması 24 Temmuz 1923'te imzalanmıştır.
• Lozan'da kapitülasyonlar kaldırılmıştır.

Sınavda dikkat

• Güney Cephesi'nde düzenli ordu değil Kuvâ-yı Millîye savaşmıştır.
• Moskova Antlaşması Sovyet Rusya, Kars Antlaşması Kafkas cumhuriyetleriyle imzalanmıştır.
• Mudanya bir ateşkes, Lozan bir barış antlaşmasıdır.
• Musul sorunu Lozan'da çözülememiş, ertelenmiştir.