Çevre ve Enerji

Bu konu uluslararası iklim ve çevre sözleşmelerini, Türkiye'nin ev sahipliği yapacağı COP31'i, 2026'daki çevre konferanslarını ve Türkiye'nin enerji göstergelerini özetler.

İklim rejimi ve son COP'lar

Çatı belge 1992 Rio'da kabul edilen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesidir (Türkiye 2004'te taraf). Kyoto Protokolü 1997'de kabul edildi (Türkiye 2009'da taraf). Paris Anlaşması (2015) sıcaklık artışını 2 °C'nin, mümkünse 1,5 °C'nin altında tutmayı hedefler; Türkiye Ekim 2021'de onayladı. COP29 (Bakü, 2024) 2035'e kadar gelişmiş ülkelerin öncülüğünde yılda en az 300 milyar dolar iklim finansmanı hedefini kabul etti. COP30 (Belém, Kasım 2025) 'Küresel Mutirão' kararıyla uyum finansmanının 2035'e kadar en az üç katına çıkarılması çağrısında bulundu; fosil yakıt yol haritası karar metnine girmedi.

Kaynak: UNFCCC, Carbon Brief, Kasım 2025.

COP31 Antalya ve COP32

COP31, 9–20 Kasım 2026'da Antalya'da yapılacak. COP31 Başkanı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'dur; Avustralya'dan Chris Bowen 'Müzakere Başkanı' olarak müzakereleri yönetecek. Başkanlık yetkilerinin iki ülke arasında paylaşıldığı ilk iklim zirvesidir; liderler düzeyindeki ön toplantı Pasifik'te yapılacak. COP32 2027'de Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da toplanacak.

Kaynak: UNFCCC COP31 başkanlık düzenlemesi (21.11.2025), Avustralya Dışişleri, Climate Home, 2026.

2026'daki diğer çevre gelişmeleri

• Açık Denizler Antlaşması (BBNJ): 19 Haziran 2023'te kabul edildi, 60. onaya 19 Eylül 2025'te ulaştı, 17 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi.
• Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi COP17: 17–28 Ağustos 2026, Ulan Batur (Moğolistan).
• Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi COP17: 19–30 Ekim 2026, Erivan (Ermenistan); Kunming-Montreal çerçevesinin ilk küresel değerlendirmesi.
• BM 2026'yı Uluslararası Meralar ve Pastoralistler Yılı ve Uluslararası Kadın Çiftçi Yılı ilan etti. Türkiye'nin öncülüğündeki BM kararıyla 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü'dür.

Kaynak: BM, UNRIC, FAO, 2026.

Türkiye'nin iklim politikası

2053 net sıfır hedefi Eylül 2021'de BM Genel Kurulu'nda ilan edildi. Kasım 2025'te sunulan ikinci Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0) 2035 emisyonunu 643 milyon ton CO2 eşdeğeriyle sınırlar (referans senaryoya göre 466 milyon ton azaltım); emisyonların 2038'de zirve yapması öngörülür. 7552 sayılı İklim Kanunu 9 Temmuz 2025'te yayımlandı; buna dayanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği 27 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı ve sistem pilot dönemle başlar.

Kaynak: İklim Değişikliği Başkanlığı, Climate Action Tracker, Resmî Gazete 33353.

Türkiye'nin enerji tablosu

• Kurulu güç (Ağustos 2026 sonu): yaklaşık 126.944 MW; bunun %62,9'u yenilenebilir. Güneşin payı %22 ile hidroelektriğin ardından ikinci sıradadır. Hedef: 2035'te 120 bin MW rüzgâr + güneş (COP29'da ilan edildi).
• Akkuyu NGS (Mersin-Gülnar): Rusya ile 2010 anlaşması, 4 x 1.200 MW = 4.800 MW; 2023'te nükleer yakıt geldi. İlk ünitede devreye alma çalışmaları sürüyor; şebekeye ilk elektrik henüz verilmedi.
• Sakarya Gaz Sahası: Ağustos 2020'de Fatih gemisiyle Tuna-1 keşfi; ilk gaz Nisan 2023'te Filyos'tan şebekeye. Faz-2'de Osman Gazi yüzer üretim platformuyla günlük üretimin 20 milyon m³'e çıkarılması hedefleniyor; ilk gaz 2026 sonu için planlandı.

Kaynak: ETKB kurulu güç verileri (Eylül 2026), Akkuyu Nükleer AŞ, TPAO.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• COP31, 9–20 Kasım 2026'da Antalya'da toplanacak.
• COP31 Başkanı Murat Kurum, Müzakere Başkanı Chris Bowen'dır.
• COP32 2027'de Addis Ababa'da (Etiyopya) yapılacak.
• COP30 uyum finansmanını 2035'e kadar üç katına çıkarma çağrısı yaptı.
• COP29 hedefi: 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar.
• Açık Denizler Antlaşması 17 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi.
• Çölleşme COP17 Ulan Batur'da, Biyoçeşitlilik COP17 Erivan'da.
• Türkiye'nin 2035 emisyon üst sınırı 643 milyon ton CO2e'dir.
• Türkiye'nin emisyon zirvesi 2038, net sıfır hedefi 2053'tür.
• ETS Yönetmeliği 7552 sayılı İklim Kanunu'na dayanır.
• Ağustos 2026'da kurulu gücün yaklaşık %63'ü yenilenebilirdir.
• Sakarya Faz-2 platformunun adı Osman Gazi'dir.

Sınavda dikkat

• COP31'in ev sahibi Türkiye'dir; Avustralya yalnız müzakere sürecini yönetir.
• Kyoto'ya taraf olunan yıl 2009, Çerçeve Sözleşme'ye 2004'tür.
• 643 milyon ton üst sınırdır; 466 milyon ton azaltım miktarıdır.
• Akkuyu'da ilk ünite 2026 itibarıyla hâlâ devreye alma aşamasındadır.