Dağılma Dönemi ve Islahatlar

Dağılma Dönemi (1792-1922), Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı ve Avrupa devletlerinin baskısı altında Osmanlı'nın toprak kaybettiği, buna karşılık kapsamlı ıslahatlar yaptığı dönemdir. Sınavda ıslahat-padişah eşleştirmeleri ve antlaşmaların sonuçları sık sorulur.

III. Selim ve II. Mahmut

III. Selim yeniliklerine Nizam-ı Cedit adını vermiş, aynı adla yeni bir ordu kurmuş ve Avrupa başkentlerinde sürekli elçilikler açmıştır. 1807'de Kabakçı Mustafa İsyanıyla tahttan indirilmiştir. Alemdar Mustafa Paşa öncülüğünde ayanlarla imzalanan Sened-i İttifak (1808), padişahın yetkilerini ilk kez sınırlayan belge kabul edilir. II. Mahmut 1826'da Yeniçeri Ocağını kaldırmış (Vaka-i Hayriye), yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediyeyi kurmuştur. İlk resmî gazete Takvim-i Vekayi (1831) çıkarılmış, ilk nüfus sayımı yapılmış, posta teşkilatı ve muhtarlık kurulmuş, Mekteb-i Harbiye açılmıştır.

Bağımsızlık hareketleri ve Mısır sorunu

İlk ulusal isyan Sırp İsyanıdır (1804). Rum İsyanı sonucunda Navarin'de Osmanlı donanması yakılmış (1827), Edirne Antlaşması (1829) ile Yunanistan'ın bağımsızlık yolu açılmış ve Yunanistan Osmanlı'dan ayrılan ilk bağımsız devlet olmuştur. Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanında Osmanlı, Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşmasını (1833) imzalamıştır. Sorun Londra Antlaşması (1840) ile çözülmüş, 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Boğazlar barış zamanında tüm savaş gemilerine kapatılmıştır.

Tanzimat ve Islahat fermanları

Baltalimanı Ticaret Antlaşması (1838) İngiltere ile imzalanmış ve Osmanlı sanayisini olumsuz etkilemiştir. Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839'da Abdülmecit döneminde, Mustafa Reşit Paşa tarafından okunmuştur; can, mal, namus güvenliği ve kanun üstünlüğü ilk kez kabul edilmiştir. Islahat Fermanı (1856) gayrimüslimlere geniş haklar tanımıştır. Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında ilk dış borç alınmış (1854), Paris Antlaşması (1856) ile Osmanlı Avrupa devleti sayılmış ve Karadeniz tarafsız hâle getirilmiştir.

I. Meşrutiyet ve 93 Harbi

Genç Osmanlıların etkisiyle 23 Aralık 1876'da Kanun-i Esasi ilan edilmiş, I. Meşrutiyet başlamıştır. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) gerekçesiyle II. Abdülhamit meclisi kapatmıştır. Savaş sonunda Ayastefanos (1878), ardından Berlin Antlaşması (1878) imzalanmış; Kıbrıs yönetimi İngiltere'ye bırakılmıştır. Borçlar ödenemeyince Muharrem Kararnamesi ile Düyun-u Umumiye (1881) kurulmuştur.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Nizam-ı Cedit III. Selim'in ıslahatlarının genel adıdır.
• Sürekli elçilikler III. Selim döneminde açılmıştır.
• Sened-i İttifak 1808'de imzalanmıştır.
• Yeniçeri Ocağı 1826'da kaldırılmıştır.
• İlk resmî gazete Takvim-i Vekayi'dir (1831).
• İlk ulusal isyan Sırp İsyanı'dır.
• Osmanlı'dan ayrılan ilk bağımsız devlet Yunanistan'dır.
• Hünkâr İskelesi Antlaşması 1833'te Rusya ile imzalanmıştır.
• Baltalimanı Ticaret Antlaşması 1838'de İngiltere ile imzalanmıştır.
• Tanzimat Fermanı 3 Kasım 1839'da ilan edilmiştir.
• İlk dış borç 1854'te Kırım Savaşı sırasında alınmıştır.
• Kanun-i Esasi 23 Aralık 1876'da ilan edilmiştir.
• Berlin Antlaşması 1878'de imzalanmıştır.
• Düyun-u Umumiye 1881'de kurulmuştur.

Sınavda dikkat

• İlk ulusal isyan Sırp, ilk bağımsızlığını kazanan Yunanistan'dır.
• Padişahın yetkisini sınırlayan ilk belge Sened-i İttifak, ilk anayasa Kanun-i Esasi'dir.
• Tanzimat'ı Abdülmecit döneminde Mustafa Reşit Paşa okumuştur; II. Mahmut döneminde değil.
• 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ile Rusya'nın Hünkâr İskelesi'yle kazandığı ayrıcalık sona ermiştir.