Ekonomik Gelişmeler

Cumhuriyet, savaşlardan yorgun çıkmış, sermayesi ve yetişmiş insan gücü sınırlı, tarıma dayalı bir ekonomi devralmıştır. Atatürk döneminde önce özel girişimi destekleyen liberal bir politika izlenmiş, 1929 dünya ekonomik bunalımından sonra devletçilik politikasına geçilmiştir.

İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart 1923)

Lozan görüşmelerinin kesildiği dönemde toplanmıştır; başkanı Kâzım Karabekirdir. Çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri katılmıştır. Kongrede Misak-ı İktisadi (Ekonomi Andı) kabul edilmiş; millî ekonominin kurulması, yerli malı kullanımı, tekelciliğin reddi ve yabancı sermayenin yasalara uymak şartıyla kabulü gibi ilkeler benimsenmiştir. Kongre, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması gerektiği görüşünü yansıtır.

Tarım

Ürünün onda birinin vergi olarak alınması anlamına gelen Aşar vergisi 1925'te kaldırılmıştır. Çiftçiye kredi veren Ziraat Bankası desteklenmiş, tarımda makineleşme özendirilmiş, örnek çiftlikler (Atatürk Orman Çiftliği gibi) kurulmuş, tarım okulları açılmıştır.

Sanayi

Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) ile özel sanayi girişimleri desteklenmiştir. Ancak özel sermayenin yetersizliği ve 1929 bunalımı devletçiliğe geçişi hızlandırmıştır. I. Beş Yıllık Sanayi Planı 1934'te uygulamaya konmuş; dokuma, kâğıt, cam, demir-çelik gibi alanlarda fabrikalar kurulmuştur. Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın temeli 1937'de atılmıştır. Sanayiyi finanse etmek için Sümerbank (1933) ve madencilik için Etibank (1935) kurulmuştur.

Bankacılık ve maliye

Türkiye İş Bankası (1924), Cumhuriyet döneminin ilk ulusal bankasıdır. Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te kurulmuştur. Para politikasını yönetmek için Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası 1930'da kurulmuş, 1931'de faaliyete geçmiştir. Lozan'da Osmanlı borçlarından Türkiye'ye düşen payın ödenmesine 1929'da başlanmıştır.

Ticaret ve ulaşım

Kabotaj Kanunu 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe girmiş; Türk karasularında yük ve yolcu taşıma hakkı Türk gemilerine verilmiştir (1 Temmuz Denizcilik ve Kabotaj Bayramı). Yabancı şirketlere ait demiryolları satın alınarak millîleştirilmiş, yeni demiryolu hatları yapılmıştır. Yerli malı kullanımını özendirmek için Yerli Malı Haftası etkinlikleri düzenlenmiştir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• İzmir İktisat Kongresi 17 Şubat 1923'te toplanmıştır.
• Kongre başkanı Kâzım Karabekir'dir.
• Kongrede Misak-ı İktisadi kabul edilmiştir.
• Aşar vergisi 1925'te kaldırılmıştır.
• Türkiye İş Bankası 1924'te kurulmuştur.
• Sanayi ve Maadin Bankası 1925'te kurulmuştur.
• Kabotaj Kanunu 1 Temmuz 1926'da yürürlüğe girmiştir.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu 1927'de çıkarılmıştır.
• Merkez Bankası 1930'da kurulmuş, 1931'de faaliyete geçmiştir.
• Sümerbank 1933'te kurulmuştur.
• I. Beş Yıllık Sanayi Planı 1934'te uygulamaya konmuştur.
• Etibank 1935'te kurulmuştur.
• Osmanlı borç taksitlerinin ödenmesine 1929'da başlanmıştır.

Sınavda dikkat

• Teşvik-i Sanayi Kanunu liberal dönemin, Sümerbank ve beş yıllık plan devletçilik döneminin ürünüdür.
• Kabotaj Kanunu ekonomik bağımsızlık ve milliyetçilikle ilgilidir; kapitülasyonların kalıntısını kaldırmıştır.
• Aşarın kaldırılması köylüyü rahatlatmış, halkçılık ilkesiyle de ilişkilendirilir.
• Devletçiliğe geçişte 1929 bunalımı ve özel sermaye yetersizliği etkilidir.