Güneydoğu Anadolu Bölgesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Türkiye'nin yüzölçümü en küçük coğrafi bölgesidir. Geniş platolar ve ovalarla kaplıdır; Fırat ve Dicle nehirleri bölgenin can damarıdır. Orta Fırat ve Dicle olmak üzere iki bölüme ayrılır. Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) bölgenin tarım, enerji ve sanayi yapısını büyük ölçüde değiştirmiştir.

Yer şekilleri ve iklim

Bölgenin büyük bölümünü Gaziantep ve Şanlıurfa platoları gibi tabaka düzlüğü platoları ile Harran, Suruç, Diyarbakır ve Mardin–Ceylanpınar ovaları oluşturur. Diyarbakır ile Şanlıurfa arasındaki Karacadağ bir kalkan volkandır. İklim, yazları çok sıcak ve kurak, kışları Akdeniz kıyılarına göre daha soğuk geçen karasallaşmış Akdeniz iklimidir. Doğal bitki örtüsü bozkırdır; Güneydoğu Toroslarda meşe ormanları görülür. Yaz kuraklığı ve yüksek sıcaklık nedeniyle sulama tarım için zorunludur.

GAP

GAP; Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak olmak üzere 9 ili kapsayan bölgesel kalkınma projesidir. Fırat ve Dicle üzerinde çok sayıda baraj ve hidroelektrik santrali içerir. Projenin en büyük yapısı Atatürk Barajı'dır; buradan alınan su Şanlıurfa tünelleri ile Harran Ovası'na ulaştırılmıştır. Dicle üzerindeki Ilısu Barajı da GAP'ın büyük yapılarındandır. GAP sayesinde pamuk üretimi hızla artmış, Şanlıurfa pamukta ilk sıraya yükselmiştir.

Ekonomi

• Tarım: Pamuk (Şanlıurfa), kırmızı mercimek (Şanlıurfa, Diyarbakır, Mardin), Antep fıstığı (Gaziantep, Şanlıurfa, Siirt), buğday, arpa, Diyarbakır karpuzu; Karacadağ çevresinde çeltik; Adıyaman ve Batman'da tütün.
• Hayvancılık: Küçükbaş ağırlıklıdır; Siirt'te tiftik keçisi ve battaniye üretimi.
• Madencilik ve enerji: Petrol (Batman, Adıyaman, Diyarbakır; Şırnak'ta Gabar Dağı), Şırnak–Silopi'de asfaltit, Mardin Mazıdağı'nda fosfat; Batman'da Türkiye'nin ilk rafinerisi.
• Sanayi: Gaziantep bölgenin sanayi merkezidir: makine halısı, tekstil, gıda (baklava, fıstık işleme), plastik.
• Turizm: Göbeklitepe ve Balıklıgöl (Şanlıurfa), Nemrut Dağı (Adıyaman), Mardin'in taş mimarisi ve Midyat, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri, Zeugma Mozaik Müzesi (Gaziantep).

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Yüzölçümü en küçük coğrafi bölgedir.
• Orta Fırat ve Dicle bölümlerine ayrılır.
• GAP 9 ili kapsar.
• GAP'ın en büyük barajı Atatürk Barajıdır.
• Harran Ovası Şanlıurfa tünelleriyle sulanır.
• Pamuk üretiminde Şanlıurfa ilk sıradadır.
• Kırmızı mercimek üretiminin merkezi bu bölgedir.
• Asfaltit Şırnak Silopi'de çıkarılır.
• Gabar Dağı petrolü Şırnak'tadır.
• Nemrut Dağı Adıyaman'dadır; Kommagene Krallığı'na aittir.
• Göbeklitepe Şanlıurfa'dadır.
• Gaziantep bölgenin en büyük sanayi merkezidir.

Sınavda dikkat

• Adıyaman'daki Nemrut Dağı ile Bitlis'teki Nemrut volkanı farklıdır.
• Ilısu Barajı Dicle'de, Atatürk Barajı Fırat'tadır.
• Bölgenin iklimi karasallaşmış Akdeniz iklimidir; yaz kuraklığı belirgindir.
• Malatya ve Elazığ GAP'a değil, Doğu Anadolu'daki DAP kapsamına girer.