Hazırlık Dönemi ve Kongreler

Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışıyla başlayan hazırlık dönemi, genelgeler ve kongrelerle millî iradenin örgütlendiği, Misak-ı Millî ile hedeflerin belirlendiği dönemdir. Sınavda belge-karar eşleştirmeleri ve ilk'ler sık sorulur.

Samsun'a çıkış ve Havza Genelgesi

Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak Bandırma Vapuruyla Samsun'a çıkmıştır. Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919) ile işgalleri protesto eden mitingler düzenlenmesi istenmiş, halkın millî bilinci uyandırılmıştır. İtilaf devletlerinin baskısıyla Mustafa Kemal İstanbul'a geri çağrılmıştır.

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

Millî Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi ilk kez belirtilmiştir. Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir; İstanbul Hükümeti görevini yapamamaktadır; Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır (millî egemenliğe ilk vurgu, ihtilal niteliği). Sivas'ta ulusal bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır. Genelgeyi Mustafa Kemal, Rauf (Orbay), Ali Fuat (Cebesoy) ve Refet (Bele) imzalamış; Kâzım Karabekir telgrafla katılmıştır. Mustafa Kemal 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlikten istifa etmiştir.

Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından toplanmıştır. Toplanış bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından ulusal bir kongredir. Mustafa Kemal kongre başkanı seçilmiştir. Millî sınırlar içinde vatanın bir bütün olduğu belirtilmiş, manda ve himaye ilk kez reddedilmiş, Temsil Heyeti oluşturulmuş, Kuvâ-yı Millîye'nin etkin ve millî iradenin hâkim kılınması kararlaştırılmıştır.

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Toplanış ve kararlar bakımından ulusal bir kongredir. Erzurum kararları genişletilerek kabul edilmiş; bütün yararlı cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir. Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hâle gelmiş, manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir. Ali Fuat Paşa Batı Anadolu Kuvâ-yı Millîye Komutanı olmuş, İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmıştır. Kongrenin ardından Damat Ferit Hükümeti istifa etmek zorunda kalmıştır.

Amasya Görüşmesi ve Misak-ı Millî

Amasya Görüşmesi (20-22 Ekim 1919) Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti temsilcisi Salih Paşa arasında yapılmış; İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'ni hukuken tanımıştır. Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelmiştir. Son Osmanlı Mebusan Meclisi 12 Ocak 1920'de İstanbul'da açılmış, 28 Ocak 1920'de Misak-ı Millîyi kabul etmiştir. Misak-ı Millî; Mondros imzalandığı sırada Türk askerinin elinde bulunan toprakların bölünmez bir bütün olduğunu, Kars-Ardahan-Batum, Batı Trakya ve Arap bölgeleri için halkoylamasını, kapitülasyonların kabul edilemeyeceğini ve azınlık haklarının komşu ülkelerdeki Müslümanlara tanınan haklar ölçüsünde düzenleneceğini kararlaştırmıştır. Bu karar üzerine İstanbul 16 Mart 1920'de resmen işgal edilmiş, meclis dağıtılmıştır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkmıştır.
• Havza Genelgesi mitinglerle millî bilinci uyandırmayı amaçlamıştır.
• Amasya Genelgesi'nde millî egemenlik ilk kez vurgulanmıştır.
• Millî Mücadele'nin amacı, gerekçesi ve yöntemi ilk kez Amasya Genelgesi'nde belirtilmiştir.
• Mustafa Kemal 8-9 Temmuz 1919 gecesi askerlikten istifa etmiştir.
• Manda ve himaye ilk kez Erzurum Kongresi'nde reddedilmiştir.
• Temsil Heyeti ilk kez Erzurum Kongresi'nde oluşturulmuştur.
• Cemiyetler Sivas Kongresi'nde birleştirilmiştir.
• İrade-i Milliye gazetesi Sivas Kongresi'nden sonra çıkarılmıştır.
• Amasya Görüşmesi'nde Temsil Heyeti hukuken tanınmıştır.
• Temsil Heyeti 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelmiştir.
• Misak-ı Millî 28 Ocak 1920'de kabul edilmiştir.

Sınavda dikkat

• Temsil Heyeti Erzurum'da kurulmuş, Sivas'ta tüm yurdu temsil eder hâle gelmiştir.
• Erzurum toplanış bakımından bölgesel, kararlar bakımından ulusaldır.
• Misak-ı Millî Ankara'da değil, İstanbul'daki Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir.
• Temsil Heyeti'ni fiilen tanıma Damat Ferit'in istifası, hukuken tanıma Amasya Görüşmesi'dir.