Hukuk, Eğitim ve Toplumsal İnkılaplar

Cumhuriyet'in ilk yıllarında yapılan hukuk, eğitim-kültür ve toplumsal alandaki inkılaplar; dinî esaslara dayalı ve çok başlı yapıyı laik, millî ve çağdaş bir düzene dönüştürmeyi amaçlamıştır. Sınavda inkılap-tarih ve inkılap-amaç eşleştirmeleri sık sorulur.

Hukuk alanında inkılaplar

Osmanlı'da şer'i ve örfi hukuk ile Tanzimat sonrası Batılı kanunlar bir arada uygulanıyor, hukukta ikilik yaşanıyordu. Medeni hukuk alanında Mecelle (Ahmet Cevdet Paşa) kullanılıyordu. Cumhuriyet döneminde:

• Türk Medeni Kanunu: 17 Şubat 1926'da kabul edilmiş, 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiştir; İsviçre Medeni Kanunu esas alınmıştır. Resmî nikâh zorunlu hâle gelmiş, tek eşlilik getirilmiş, kadın-erkek eşitliği (miras, boşanma, tanıklık) sağlanmıştır.
• Borçlar Kanunu: İsviçre'den alınmıştır.
• Ceza Kanunu: İtalya'dan alınmıştır.
• Ticaret Kanunu: Almanya ve İtalya kanunlarından yararlanılmıştır.

Şer'iye mahkemeleri 1924'te kaldırılmış, hukuk birliği sağlanmıştır. Hukukçu yetiştirmek için Ankara Hukuk Mektebi (1925) açılmıştır.

Eğitim ve kültür alanında inkılaplar

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924): Bütün eğitim kurumları Maarif Vekâletine bağlanmış, eğitimde birlik sağlanmıştır.
• Harf İnkılabı (1 Kasım 1928): Latin harflerine dayalı yeni Türk alfabesi kabul edilmiştir. Halka okuma yazma öğretmek için Millet Mektepleri açılmış, Mustafa Kemal Başöğretmen olarak anılmıştır.
• Türk Tarih Kurumu (1931): Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti adıyla kurulmuştur.
• Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932): Türk Dili Tetkik Cemiyeti adıyla kurulmuştur; Türkçenin yabancı dillerin etkisinden kurtarılması amaçlanmıştır.
• Üniversite reformu (1933): Darülfünun kapatılmış, yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
• Halkevleri (1932): Halkı kültürel açıdan bilinçlendirmek için açılmıştır.

Toplumsal alanda inkılaplar

• Şapka Kanunu (25 Kasım 1925).
• Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (30 Kasım 1925).
• Uluslararası saat ve takvim (26 Aralık 1925'te kabul; miladi takvim 1 Ocak 1926'dan itibaren uygulanmıştır).
• Ölçüler Kanunu (1931): Metre, kilogram, litre kabul edilmiştir.
• Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934): TBMM, Mustafa Kemal'e 24 Kasım 1934'te Atatürk soyadını vermiştir.
• Lakap ve unvanların kaldırılması (26 Kasım 1934): Ağa, hacı, hafız, efendi, paşa gibi unvanlar kaldırılmıştır.
• Hafta tatili 1935'te cumadan pazara alınmıştır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Türk Medeni Kanunu 17 Şubat 1926'da kabul edilmiştir.
• Medeni Kanun 4 Ekim 1926'da yürürlüğe girmiştir.
• Medeni Kanun İsviçre'den alınmıştır.
• Ceza Kanunu İtalya'dan alınmıştır.
• Mecelle'yi Ahmet Cevdet Paşa hazırlamıştır.
• Harf İnkılabı 1 Kasım 1928'de kabul edilmiştir.
• Türk Tarih Kurumu 1931'de kurulmuştur.
• Türk Dil Kurumu 12 Temmuz 1932'de kurulmuştur.
• Darülfünun 1933'te kapatılmıştır.
• Şapka Kanunu 25 Kasım 1925'te kabul edilmiştir.
• Tekke ve zaviyeler 30 Kasım 1925'te kapatılmıştır.
• Ölçüler Kanunu 1931'de çıkarılmıştır.
• Soyadı Kanunu 21 Haziran 1934'te kabul edilmiştir.
• Hafta tatili 1935'te pazar günü olmuştur.

Sınavda dikkat

• Tevhid-i Tedrisat eğitimde, Medeni Kanun hukukta birliği sağlamıştır.
• Medeni Kanun'un kabul ve yürürlük tarihleri farklıdır (17 Şubat - 4 Ekim 1926).
• Takvim 1925'te kabul edilmiş, 1926 başında uygulanmıştır.
• Atatürk soyadı Soyadı Kanunu'ndan sonra, 24 Kasım 1934'te verilmiştir.