İki Savaş Arası Dönem

İki savaş arası dönem (1919–1939), I. Dünya Savaşı'nı bitiren barış antlaşmalarından II. Dünya Savaşı'nın başlangıcına kadar geçen yirmi yılı kapsar. Galiplerin kurduğu yeni düzen kalıcı bir barış getirememiş; ekonomik bunalım, totaliter rejimler ve yayılmacı politikalar dünyayı yeni bir savaşa sürüklemiştir.

Paris Barış Konferansı ve yeni düzen

1919 Paris Barış Konferansı'nda yenilen devletlerle ayrı ayrı antlaşmalar imzalanmıştır: Versay (Almanya, 28 Haziran 1919), Saint-Germain (Avusturya), Neuilly (Bulgaristan), Trianon (Macaristan) ve Sevr (Osmanlı Devleti, 10 Ağustos 1920). Versay ile Almanya ağır savaş tazminatına bağlanmış, ordusu sınırlandırılmış ve sömürgelerini kaybetmiştir. Bu ağır şartlar Almanya'da intikam duygusunu besleyerek Nazizmin yükselişini kolaylaştırmıştır.

Barışı korumak amacıyla Milletler Cemiyeti (1920, merkezi Cenevre) kurulmuştur. Kuruluşunu ABD Başkanı Wilson önermiş, ancak ABD Senatosu onaylamadığı için ABD cemiyete hiç üye olmamıştır. Yaptırım gücü zayıf olan cemiyet, saldırgan devletleri durduramamıştır. Türkiye cemiyete 18 Temmuz 1932'de üye olmuştur.

Totaliter rejimler

• İtalya: Mussolini 1922'de Roma Yürüyüşü ile iktidara gelmiş, faşist rejimi kurmuştur.
• Almanya: Hitler 30 Ocak 1933'te şansölye olmuş, Nasyonal Sosyalist (Nazi) diktatörlüğünü kurmuş; "hayat sahası" (Lebensraum) politikasıyla yayılmacılığa yönelmiştir.
• SSCB: Lenin'in ölümünden (1924) sonra Stalin tek adam yönetimi kurmuş, beş yıllık planlarla ağır sanayi hamlesi yapmıştır.
• Japonya: Militarist yönetim "Asya Asyalılarındır" sloganıyla Uzak Doğu'da yayılmayı hedeflemiştir.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı

Ekim 1929'da New York Borsası'nın çöküşüyle başlayan bunalım; işsizlik, iflaslar ve ticaretin daralmasıyla bütün dünyaya yayılmıştır. Devletler korumacı ekonomi politikalarına yönelmiş, ABD'de Başkan Roosevelt devlet müdahalesine dayanan New Deal programını uygulamıştır. Bunalım, Almanya'da Nazilerin halk desteğini artırmıştır. Türkiye'de ise devletçilik ilkesine geçişi hızlandırmıştır.

Yayılmacılık ve savaşa giden yol

• 1931: Japonya Mançurya'yı işgal etti; 1933'te Milletler Cemiyeti'nden ayrıldı.
• 1935–1936: İtalya Habeşistan'ı (Etiyopya) işgal etti.
• 1936–1939: İspanya İç Savaşı; Franco Almanya ve İtalya'nın desteğiyle kazandı.
• Mart 1938: Avusturya Almanya'ya katıldı (Anschluss).
• Eylül 1938: Münih Konferansı'nda Südet bölgesi Almanya'ya bırakıldı (yatıştırma politikası).
• Nisan 1939: İtalya Arnavutluk'u işgal etti.
• 23 Ağustos 1939: Almanya ile SSCB arasında Molotov-Ribbentrop Saldırmazlık Paktı imzalandı.

Türkiye'nin güvenlik arayışı

İtalya'nın Ege'deki tehdidi ve Almanya'nın yayılmacılığı karşısında Türkiye bölgesel paktlar kurmuştur: Balkan Antantı (9 Şubat 1934, Atina; Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya) ve Sadabat Paktı (8 Temmuz 1937, Tahran; Türkiye, İran, Irak, Afganistan). Bulgaristan, Balkan Antantı'na katılmamıştır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi (20 Temmuz 1936) ile Boğazlar üzerinde tam egemenlik sağlanmıştır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Versay Antlaşması 28 Haziran 1919'da Almanya ile imzalanmıştır.
• Trianon Macaristan ile, Neuilly Bulgaristan ile, Saint-Germain Avusturya ile imzalanmıştır.
• Milletler Cemiyeti'nin merkezi Cenevre'dir; ABD hiç üye olmamıştır.
• Türkiye Milletler Cemiyeti'ne 1932'de üye olmuştur.
• Mussolini 1922'de Roma Yürüyüşü ile iktidara gelmiştir.
• Hitler 1933'te Almanya'da şansölye olmuştur.
• 1929 bunalımı New York Borsası'nın çöküşüyle başlamıştır.
• Roosevelt'in bunalımla mücadele programı New Deal adını taşır.
• Japonya 1931'de Mançurya'yı işgal etmiştir.
• Avusturya'nın Almanya'ya katılmasına Anschluss denir (1938).
• Münih Konferansı (1938) ile Südet bölgesi Almanya'ya verilmiştir.
• Balkan Antantı 1934'te Atina'da, Sadabat Paktı 1937'de Tahran'da imzalanmıştır.
• Molotov-Ribbentrop Paktı 23 Ağustos 1939'da imzalanmıştır.

Sınavda dikkat

• Milletler Cemiyeti'ni Wilson önermiş ama ABD üye olmamıştır; "kurucu üye" ifadesi yanlıştır.
• Balkan Antantı'nda Bulgaristan ve Arnavutluk yoktur; Sadabat'ta Suriye ve Mısır yoktur.
• Anschluss (Mart 1938) ile Münih Konferansı (Eylül 1938) ayrı olaylardır; Münih Südetler ile ilgilidir.
• Molotov-Ribbentrop bir saldırmazlık paktıdır; Polonya'nın paylaşılmasına dair gizli protokol içerir.