Ormancılık ve Balıkçılık

Ormanlar ve denizler, Türkiye'nin önemli doğal kaynaklarıdır. Ülke yüzölçümünün yaklaşık üçte biri (yaklaşık %29'u) ormanlarla kaplıdır; ancak bu alanların önemli bir bölümü bozuk (verimsiz) orman niteliğindedir. Üç yanı denizlerle çevrili olmasına karşın Türkiye'de balıkçılık, denizlerin fiziksel özellikleri nedeniyle beklenen düzeyde değildir.

Ormanların dağılışı

• Karadeniz: Her mevsim yağışlı iklim nedeniyle en gür ormanlar; kıyıdan yükseğe doğru geniş yapraklılar (kayın, gürgen, meşe, kestane, kızılağaç), yükseklerde iğne yapraklılar (ladin, göknar, sarıçam). Doğu Karadeniz'de ladin tipiktir.
• Akdeniz ve Ege: Kıyıda maki, 800–1.000 m'den sonra kızılçam, daha yükseklerde karaçam, sedir ve göknar. Toros sediri Torosların simgesidir.
• Endemik türler: Muğla–Köyceğiz çevresinde sığla (günlük) ağacı, Kaz Dağları'nda Kazdağı göknarı, Isparta'da kasnak meşesi, Datça–Bodrum'da Datça hurması.
• İç ve Doğu Anadolu: Yağış az olduğundan ormanlar seyrek; bozkır yaygındır. Doğu Anadolu'da meşe ağırlıklı kuru ormanlar görülür.

Ormancılık ve sorunlar

Ormanlardan kereste, yakacak odun, kâğıt hamuru, reçine ve defne yaprağı gibi ürünler elde edilir. Orman alanlarını azaltan başlıca etkenler yangınlar (en çok yaz kuraklığının yaşandığı Akdeniz ve Ege'de), açmacılık (tarla açmak için ormanı yok etme), kaçak kesim, aşırı otlatma ve yerleşme baskısıdır. Ağaçlandırma, erozyonla mücadele ve milli park uygulamaları koruma çalışmalarıdır. Her yıl 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü olarak kutlanır.

Balıkçılık

• Karadeniz avlanan deniz balığının en büyük kısmını sağlar; en çok avlanan tür hamsidir. Akarsuların taşıdığı besin maddeleri ve plankton zenginliği etkilidir; ancak yaklaşık 150–200 m'nin altında hidrojen sülfür bulunduğundan derinlerde canlı yaşamı yoktur.
• Marmara ve Boğazlar, Karadeniz ile Ege arasında göç eden palamut, lüfer, uskumru gibi türlerin geçiş yoludur.
• Akdeniz tuzluluk ve sıcaklık yüksek, plankton az olduğundan balık bakımından fakirdir.
• Su ürünleri yetiştiriciliği (çipura, levrek, alabalık) hızla büyümüştür; deniz yetiştiriciliğinde Muğla öndedir. Alabalık iç sularda yetiştirilir.
• Denizlerde av sezonu genel olarak 1 Eylül'de açılır, 15 Nisan'da kapanır; üreme döneminde av yasağı uygulanır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Türkiye'nin yaklaşık üçte biri ormanlarla kaplıdır.
• En gür ormanlar Karadeniz'dedir.
• Akdeniz kıyılarında maki, yükseklerde kızılçam ve sedir görülür.
• Sığla ağacı Muğla Köyceğiz çevresine özgüdür.
• Kazdağı göknarı endemik bir türdür.
• Orman yangınları en çok Akdeniz ve Ege'de yaşanır.
• 11 Kasım Milli Ağaçlandırma Günü'dür.
• En çok avlanan deniz balığı hamsidir.
• Karadeniz'in derinlerinde hidrojen sülfür nedeniyle canlı yaşamı yoktur.
• Akdeniz balık bakımından en fakir denizimizdir.
• Deniz balığı yetiştiriciliğinde Muğla öndedir.
• Boğazlar balık göç yolları üzerindedir.

Sınavda dikkat

• Orman alanının büyüklüğü verimlilik demek değildir; önemli bölümü bozuk ormandır.
• Akdeniz'in balıkça fakir olması tuzluluk ve plankton azlığıyla ilgilidir, kirlilikle değil.
• Maki ormanın tahrip edildiği alanlarda yayılan çalılıktır; ağaç topluluğu değildir.
• Kızılçam Akdeniz–Ege'de, ladin Doğu Karadeniz'de tipiktir.