Soğuk Savaş ve Küreselleşme

Soğuk Savaş, II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD liderliğindeki Batı (kapitalist) bloku ile SSCB liderliğindeki Doğu (komünist) bloku arasında doğrudan sıcak çatışmaya dönüşmeyen ideolojik, siyasi, askerî ve ekonomik rekabettir. 1991'de SSCB'nin dağılmasıyla sona ermiş, yerini küreselleşme dönemine bırakmıştır.

Blokların oluşması (1945–1955)

• Demir Perde (1946): Churchill'in Doğu Avrupa'daki Sovyet denetimini anlatan ifadesi.
• Truman Doktrini (12 Mart 1947): Türkiye ve Yunanistan'a askerî-ekonomik yardım.
• Marshall Planı (1947): Avrupa'nın ekonomik kalkınması; Türkiye 1948'de dahil oldu.
• Berlin Ablukası (1948–1949): Batı, Berlin'i hava köprüsüyle besledi.
• NATO (4 Nisan 1949): Batı'nın ortak savunma örgütü. Türkiye ve Yunanistan 18 Şubat 1952'de üye oldu.
• Varşova Paktı (1955): Doğu Bloku'nun askerî örgütü.
• Kore Savaşı (1950–1953): Soğuk Savaş'ın ilk büyük sıcak çatışması.

Gerginlik ve yumuşama (1955–1979)

1955'te Bandung Konferansı, 1961'de Belgrad'da Bağlantısızlar Hareketi doğmuştur. SSCB 4 Ekim 1957'de ilk yapay uydu Sputnik'i fırlatmış, 1961'de Gagarin uzaya çıkan ilk insan olmuş, ABD 1969'da Apollo 11 ile Ay'a insan indirmiştir. 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı inşa edilmiştir. Ekim 1962 Küba Füze Krizi dünyayı nükleer savaşın eşiğine getirmiş; kriz sonrası Türkiye'deki Jüpiter füzeleri 1963'te sökülmüştür. 1963'te Washington-Moskova arasına "kırmızı hat" kurulmuştur. Yumuşama (Detant) döneminde SALT I (1972) ve Helsinki Nihai Senedi (1975) imzalanmıştır. SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgali yumuşamayı bitirmiştir.

Avrupa bütünleşmesi

• 1951 Paris Antlaşması: Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu.
• 1957 Roma Antlaşması: Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) ve EURATOM.
• 1992 Maastricht Antlaşması: Avrupa Birliği adı ve ortak para hedefi.

Soğuk Savaş'ın sonu

SSCB lideri Gorbaçov, glasnost (açıklık) ve perestroyka (yeniden yapılanma) politikalarını uygulamıştır. 9 Kasım 1989'da Berlin Duvarı yıkılmış, Almanya 3 Ekim 1990'da birleşmiş, SSCB Aralık 1991'de dağılmıştır. Bağımsızlığını kazanan Türk cumhuriyetlerini ilk tanıyan devlet Türkiye olmuştur.

Küreselleşme dönemi

1991 Körfez Savaşı, Yugoslavya'nın dağılması ve Bosna Savaşı (1992–1995, Dayton ile sona erdi) yaşanmıştır. 1995'te GATT'ın yerini Dünya Ticaret Örgütü almıştır. 11 Eylül 2001 saldırıları sonrası ABD Afganistan'a (2001) ve Irak'a (2003) müdahale etmiştir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• "Demir Perde" ifadesi Churchill'e aittir (1946).
• Truman Doktrini 1947'de Türkiye ve Yunanistan için ilan edildi.
• NATO 1949'da kuruldu; Türkiye 1952'de üye oldu.
• Varşova Paktı 1955'te kuruldu.
• İlk yapay uydu Sputnik (SSCB, 1957).
• Berlin Duvarı 1961'de yapıldı, 1989'da yıkıldı.
• Küba Füze Krizi 1962'dir; Jüpiter füzeleri Türkiye'den 1963'te söküldü.
• Roma Antlaşması (1957) AET'yi kurdu.
• Helsinki Nihai Senedi 1975'te imzalandı.
• Glasnost "açıklık", perestroyka "yeniden yapılanma" demektir.
• Almanya 3 Ekim 1990'da birleşti; SSCB 1991'de dağıldı.
• Dünya Ticaret Örgütü 1995'te kuruldu.

Sınavda dikkat

• Truman Doktrini askerî yardım içerir ve yalnız Türkiye-Yunanistan'ı hedefler; Marshall Planı ekonomiktir ve Avrupa geneline yöneliktir.
• Glasnost ile perestroyka sık karıştırılır: açıklık siyasi, yeniden yapılanma ekonomik reformdur.
• Sputnik'i SSCB fırlatmıştır; Ay'a ilk insanı indiren ABD'dir.
• Afganistan'ın Sovyet işgali (1979) yumuşamayı sona erdirmiştir; 2001 ABD müdahalesiyle karıştırılmamalıdır.