Türkiye'nin İklimi ve Bitki Örtüsü

Türkiye, orta kuşakta ve subtropikal bölgeye yakın konumda bulunduğu, üç tarafı denizlerle çevrili olduğu ve yer şekilleri çok çeşitli olduğu için kısa mesafelerde farklı iklim tiplerinin görüldüğü bir ülkedir. Başlıca üç iklim tipi Akdeniz, Karadeniz ve karasal iklimdir; Marmara'da bunlar arasında geçiş özellikleri görülür.

İklimi etkileyen etkenler

• Enlem: Güneyden kuzeye sıcaklık genelde azalır.
• Yükselti: Batıdan doğuya yükselti arttığı için aynı enlemde doğu daha soğuktur; Doğu Anadolu'da kışlar uzun ve serttir.
• Dağların uzanışı: Karadeniz ve Akdeniz'de kıyıya paralel dağlar deniz etkisini kıyıda tutar; iç kesimler karasallaşır. Ege'de dik uzanan dağlar deniz etkisini içerilere taşır.
• Denizellik-karasallık: Denizden uzaklaştıkça sıcaklık farkları artar, nem azalır.
• Bakı: Güney yamaçlar daha sıcaktır.

Akdeniz iklimi

Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Yağış çoğunlukla kışın, cephesel kökenlidir. Doğal bitki örtüsü makidir; maki tahrip edilen yerlerde garig, yükseldikçe kızılçam, karaçam ve sedir ormanları görülür. Akdeniz ve Ege kıyıları ile Güney Marmara'da etkilidir; Güneydoğu Anadolu'da karasallaşmış biçimi görülür.

Karadeniz iklimi

Yazlar serin, kışlar ılıktır; her mevsim yağışlıdır ve en fazla yağış sonbaharda düşer. Yağışlar dağların denizden gelen nemli havayı yükseltmesiyle oluşan orografik yağışlardır. Türkiye'nin en çok yağış alan yeri Rize çevresidir. Bitki örtüsü geniş ve iğne yapraklı ormanlardır (kayın, gürgen, kestane, ladin, göknar, sarıçam).

Karasal iklim

Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve karlıdır; sıcaklık farkı büyüktür. İç Anadolu'da en fazla yağış ilkbaharda düşer; ilkbahar sonu ve yaz başındaki sağanaklar konveksiyonel (kırkikindi) yağmurlarıdır. İç Anadolu'nun doğal bitki örtüsü bozkır (step), Doğu Anadolu'nun yüksek kesimlerinde yaz yağışlarıyla gelişen çayırlar (alpin çayır) görülür. Türkiye'nin en az yağış alan yeri Tuz Gölü çevresidir.

Rüzgârlar ve yerel adlar

• Poyraz: kuzeydoğudan, kışın soğuk ve kuru.
• Lodos: güneybatıdan, ılık ve yağış getirici; Marmara'da fırtınalara yol açar.
• Karayel: kuzeybatıdan, soğuk.
• Keşişleme: güneydoğudan.
• Samyeli: güneydoğudan esen sıcak ve kuru rüzgâr; Güneydoğu Anadolu'da etkilidir.
• Fön (föhn): dağı aşıp alçalan havanın ısınmasıyla oluşan sıcak, kuru rüzgâr; karları hızla eritebilir.

Bitki örtüsü özeti

Türkiye'de üç ana bitki topluluğu vardır: ormanlar, çalılar (maki, garig, psödomaki) ve otlar (bozkır, çayır). Psödomaki (yalancı maki), maki elemanlarıyla Karadeniz orman elemanlarının karışık görüldüğü topluluktur. Türkiye, farklı iklim ve yer şekilleri nedeniyle bitki türü ve endemik tür bakımından çok zengindir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• En çok yağış alan yer: Rize (Doğu Karadeniz kıyısı).
• En az yağış alan yer: Tuz Gölü çevresi.
• Karadeniz ikliminde en çok yağış: sonbahar.
• Akdeniz ikliminde en çok yağış: kış.
• İç Anadolu'da en çok yağış: ilkbahar.
• Akdeniz ikliminin doğal bitkisi: maki.
• Türkiye'de en yaygın orman ağacı: kızılçam.
• İç Anadolu'nun doğal bitkisi: bozkır.
• Lodos güneybatıdan, poyraz kuzeydoğudan eser.
• Kırkikindi yağmurları konveksiyonel yağıştır.
• Doğu Karadeniz yağışları orografik yağıştır.
• Marmara Bölgesi geçiş iklimi özelliği gösterir.

Sınavda dikkat

• Karadeniz ikliminde en çok yağış kışın değil, sonbaharda düşer.
• Garig, makinin tahrip edildiği yerde görülen daha cılız çalıdır; maki ile aynı şey değildir.
• Doğu Anadolu'nun yüksek kesimleri bozkır değil, yazın yeşeren çayır alanlarıdır.
• Fön rüzgârı sıcaklığı artırır ve nemi azaltır; çığ ve sel riskini yükseltebilir.