Ulaşım, Ticaret ve Turizm

Ulaşım, ticaret ve turizm hizmet sektörünün birbirine bağlı üç ayağıdır. Türkiye; Asya ile Avrupa arasında köprü konumu, Karadeniz'i dünya denizlerine bağlayan Türk Boğazları ve enerji koridorları sayesinde ulaşım ve ticarette stratejik önemdedir. Yer şekillerinin engebeli olması ise yol ve demiryolu yapımını zorlaştırıp pahalılaştırır.

Karayolu ve demiryolu

Yolcu ve yük taşımacılığında en büyük pay karayoluna aittir. Türkiye topraklarındaki ilk demiryolu İzmir–Aydın hattıdır (1856'da başladı). Cumhuriyet döneminde demiryolu yapımına öncelik verildi. İlk yüksek hızlı tren hattı Ankara–Eskişehir (2009) olup sonra İstanbul, Konya ve Sivas'a uzatıldı. Marmaray (29 Ekim 2013) Boğaz'ın altından demiryoluyla geçiş sağlar.

Köprüler, tüneller ve havalimanları

• İstanbul Boğazı'nda 15 Temmuz Şehitler (1973), Fatih Sultan Mehmet (1988) ve Yavuz Sultan Selim (2016) köprüleri bulunur.
• Avrasya Tüneli (2016) Boğaz'ın altından karayoluyla geçiş sağlar.
• İzmit Körfezi'nde Osmangazi Köprüsü (2016) yer alır.
• 1915 Çanakkale Köprüsü 18 Mart 2022'de açıldı; orta açıklığı (2.023 m) dünyanın en uzun asma köprü açıklığıdır.
• İstanbul Havalimanı 29 Ekim 2018'de açıldı ve kısa sürede Avrupa'nın en yoğun havalimanlarından biri oldu.

Deniz yolu ve boru hatları

Dış ticaret yükünün büyük kısmı deniz yoluyla taşınır. Başlıca limanlar Mersin, İzmir, Ambarlı (İstanbul), İskenderun, Samsun ve Trabzon'dur. Boru hatları: Kerkük–Yumurtalık ham petrol hattı, Azerbaycan petrolünü taşıyan Bakü–Tiflis–Ceyhan (BTC), Azerbaycan gazını Avrupa'ya ulaştıran TANAP (2018), Rus gazını Karadeniz altından getiren Mavi Akım (Samsun) ve TürkAkım (2020, Kırklareli Kıyıköy).

Ticaret ve turizm

Dış ticarette ihracatta sanayi ürünleri (taşıt araçları, makine, demir–çelik, hazır giyim, elektrikli cihazlar) öne çıkar; en büyük ihracat pazarı Almanyadır. İthalatta enerji (petrol, doğal gaz) ve ara mallar önemli yer tutar; bu yüzden dış ticaret genellikle açık verir. Turizm gelirleri cari açığın kapanmasına katkı sağlar; en çok turist Antalya ve İstanbul'a gelir.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Türkiye topraklarındaki ilk demiryolu İzmir–Aydın hattıdır.
• İlk yüksek hızlı tren hattı Ankara–Eskişehir (2009).
• Marmaray 29 Ekim 2013'te açıldı.
• 1915 Çanakkale Köprüsü 18 Mart 2022'de açıldı.
• Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Avrasya Tüneli 2016'da açıldı.
• İstanbul Havalimanı 29 Ekim 2018'de açıldı.
• BTC boru hattı Azerbaycan petrolünü Ceyhan'a taşır.
• TANAP Azerbaycan gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşır.
• TürkAkım Kırklareli Kıyıköy'de karaya çıkar.
• Kerkük–Yumurtalık hattı Irak petrolünü taşır.
• Yolcu ve yük taşımacılığında en büyük pay karayoluna aittir.
• En büyük ihracat pazarı Almanya'dır.

Sınavda dikkat

• BTC petrol, TANAP doğal gaz boru hattıdır.
• Marmaray demiryolu, Avrasya Tüneli karayolu tünelidir.
• Mavi Akım Samsun'da, TürkAkım Trakya'da karaya çıkar.
• Osmangazi Köprüsü İstanbul Boğazı'nda değil, İzmit Körfezi'ndedir.