Uluslararası Kuruluşlar (BM, NATO, AB)

Uluslararası kuruluşlar, devletlerin ortak amaçlarla bir antlaşmaya dayanarak kurduğu sürekli örgütlerdir. Sınavda Birleşmiş Milletler, NATO ve Avrupa Birliğinin kuruluşu, organları, merkezleri ve güncel gelişmeler (2026-2027) en çok sorulan konulardır.

Birleşmiş Milletler (BM)

BM Şartı 26 Haziran 1945'te San Francisco Konferansı'nda imzalandı, 24 Ekim 1945'te yürürlüğe girdi. Merkezi New York'tadır; 193 üyesi vardır. Altı ana organı: Genel Kurul, Güvenlik Konseyi, Ekonomik ve Sosyal Konsey, Vesayet Konseyi, Uluslararası Adalet Divanı (Lahey) ve Sekretarya. Güvenlik Konseyi 15 üyeden oluşur: veto yetkili 5 daimi üye (ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık, Fransa) ve Genel Kurulca iki yıllığına seçilen 10 geçici üye.

Genel Sekreter, Güvenlik Konseyinin tavsiyesi üzerine Genel Kurul tarafından beş yıllığına atanır. António Guterres'in ikinci dönemi 31 Aralık 2026'da sona ermektedir; yeni Genel Sekreter 1 Ocak 2027'de göreve başlayacaktır. 2026 boyunca Güvenlik Konseyi adaylar arasında gayriresmî "kamuoyu yoklaması" (straw poll) oylamaları yapmıştır.

Bazı uzmanlık kuruluşları ve merkezleri: UNESCO – Paris, FAO – Roma, ILO ve WHO – Cenevre, IMF ve Dünya Bankası – Washington. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Viyana'dadır.

NATO

Kuzey Atlantik Antlaşması 4 Nisan 1949'da Washington'da 12 kurucu üyeyle imzalandı. Merkezi Brüksel'dir. Kolektif savunma ilkesi antlaşmanın 5. maddesindedir. Son genişlemeler: Finlandiya (2023, 31. üye) ve İsveç (2024, 32. üye); ittifakın bugün 32 üyesi vardır. Genel Sekreter 1 Ekim 2024'ten beri Hollandalı Mark Rutte'dir. 2025 zirvesi Lahey'de yapıldı; 2026 NATO Zirvesi 7-8 Temmuz 2026'da Ankara'da (Beştepe) düzenlendi. Türkiye daha önce 2004 İstanbul Zirvesi'ne ev sahipliği yapmıştı.

Avrupa Birliği (AB)

• Paris Antlaşması (1951): Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (6 kurucu: Fransa, Batı Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg).
• Roma Antlaşmaları (1957): Avrupa Ekonomik Topluluğu ve Euratom.
• Tek Avrupa Senedi (1986), Maastricht (1992) – "Avrupa Birliği" adı, Amsterdam (1997), Nice (2001), Lizbon (2007, yürürlük 2009).
• Birleşik Krallık 31 Ocak 2020'de ayrıldı; AB'nin 27 üyesi vardır.
• Avro nakit olarak 2002'de kullanılmaya başlandı. Hırvatistan 2023'te 20., Bulgaristan 1 Ocak 2026'da 21. avro bölgesi üyesi oldu.
• Kurumlar: Avrupa Komisyonu ve AB Konseyi Brüksel; Avrupa Parlamentosu Strazburg (genel kurul); AB Adalet Divanı Lüksemburg; Avrupa Merkez Bankası Frankfurt.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• BM Günü 24 Ekim; üye sayısı 193.
• Güvenlik Konseyi: 5 daimi + 10 geçici.
• Genel Sekreteri Genel Kurul, Güvenlik Konseyinin tavsiyesiyle atar.
• Guterres'in görevi 31 Aralık 2026'da biter; yeni Genel Sekreter 2027 başında başlar.
• NATO 32 üye; son katılan İsveç (2024).
• NATO Genel Sekreteri Mark Rutte (Hollanda).
• 2026 NATO Zirvesi Ankara, 7-8 Temmuz 2026.
• Avro bölgesinin 21. üyesi Bulgaristan (2026).
• Avrupa Merkez Bankası Frankfurt, AB Adalet Divanı Lüksemburg'dadır.
• UNESCO Paris, FAO Roma, WHO Cenevre.
• Lizbon Antlaşması 2009'da yürürlüğe girdi.

Sınavda dikkat

• UNESCO, WHO, FAO BM'nin ana organı değil, uzmanlık kuruluşudur.
• Avrupa Konseyi (Strazburg, 1949) ile AB'nin organı olan Avrupa Konseyi (zirve) ve AB Konseyi farklı yapılardır.
• Uluslararası Adalet Divanı Lahey'de, AİHM Strazburg'da, AB Adalet Divanı Lüksemburg'dadır.