Yürütme

2017 değişikliğiyle yürütme yetkisi ve görevi yalnız Cumhurbaşkanına verilmiştir (md. 8). Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmış, yürütme tek başlı hâle gelmiştir. Cumhurbaşkanı aynı zamanda Devletin başıdır ve Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder.

Seçim ve görev süresi

• Aday olma: 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşı.
• Aday gösterme: Siyasi parti grupları; son milletvekili genel seçiminde tek başına veya birlikte geçerli oyların en az %5'ini alan partiler; en az 100.000 seçmen.
• Halk tarafından, TBMM seçimleriyle aynı gün seçilir. İlk oylamada geçerli oyların salt çoğunluğu alınamazsa, bu oylamayı izleyen ikinci pazar günü en çok oy alan iki aday arasında ikinci oylama yapılır.
• Görev süresi 5 yıl; bir kimse en fazla iki defa seçilebilir. İkinci dönemde TBMM seçimlerin yenilenmesine karar verirse Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir.
• Cumhurbaşkanlığı herhangi bir sebeple boşalırsa 45 gün içinde seçim yapılır; seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder.

Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar

Cumhurbaşkanı, bir veya daha fazla yardımcı ile bakanları atar ve görevden alır. Bunlar TBMM üyeleri arasından atanırsa milletvekillikleri sona erer. Göreve başlamadan önce TBMM önünde and içerler. Güvenoyu kurumu yoktur; hakkında soruşturma için önerge üye tamsayısının salt çoğunluğuyla verilir, soruşturma açılmasına beşte üç (360), Yüce Divana sevke üçte iki (400) çoğunlukla karar verilir.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri (md. 104)

• Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır.
• Temel haklar, kişi hakları ve ödevleri, siyasi haklar ve ödevler CBK ile düzenlenemez.
• Kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz; çatışmada kanun uygulanır.
• Üst kademe kamu yöneticilerinin atanma usul ve esasları ile bakanlıkların kuruluşu CBK ile düzenlenir.
• CBK'ler Anayasa Mahkemesinin denetimine tabidir.

Olağanüstü hal (md. 119)

Olağanüstü hâli Cumhurbaşkanı ilan eder; süresi altı ayı geçemez. Karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve aynı gün TBMM onayına sunulur. TBMM süreyi kısaltabilir, her defasında dört ayı geçmemek üzere uzatabilir (savaş hâlinde bu süre aranmaz) veya kaldırabilir. OHAL'de çıkarılan CBK'ler TBMM'de üç ay içinde görüşülmezse kendiliğinden yürürlükten kalkar.

Milli Güvenlik Kurulu ve Devlet Denetleme Kurulu

MGK, Cumhurbaşkanının başkanlığında; Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet, Millî Savunma, İçişleri ve Dışişleri bakanları, Genelkurmay Başkanı ve Kara, Deniz, Hava Kuvvetleri komutanlarından oluşur. Kararları tavsiye niteliğindedir. Devlet Denetleme Kurulu Cumhurbaşkanlığına bağlıdır; yargı organları denetim alanı dışındadır.

Sınavda çıkabilecek kısa bilgiler

• Cumhurbaşkanı adaylığı için yaş sınırı 40, yükseköğrenim şarttır.
• 100.000 seçmen de aday gösterebilir.
• İkinci tur, ilk oylamayı izleyen ikinci pazar günü yapılır (2023: 14 Mayıs – 28 Mayıs).
• Boşalmada seçim 45 gün içinde; vekâlet Cumhurbaşkanı yardımcısında.
• OHAL en çok 6 ay; uzatma her defasında en çok 4 ay.
• OHAL CBK'leri TBMM'de 3 ay içinde görüşülmezse yürürlükten kalkar.
• MGK'da Hazine ve Maliye Bakanı ve Jandarma Genel Komutanı yoktur.
• Bakan atanan milletvekilinin üyeliği sona erer.
• Bakanlar için güvenoyu ve gensoru yoktur.
• Cumhurbaşkanı kanunu 15 gün içinde yayımlar veya geri gönderir.

Sınavda dikkat

• "Cumhurbaşkanı ile TBMM üyeleri aynı seçim dönemine tabidir" doğrudur; ikisi de 5 yıllıktır ve aynı gün seçilir.
• OHAL ilanında TBMM onayı aranır; TBMM onaylamazsa OHAL sona erer.
• Kanunda açıkça düzenlenmiş konuya CBK çıkarılamaz; düzenlenmemiş yürütme konusunda çıkarılabilir.