İkamet

İkamet izni zorunluluğu ve muafiyet (md. 19–20)

Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancılar ikamet izni almak zorundadır. İzin altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder. Vize süresince gelenler, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri, diplomasi ve konsolosluk memurları, uluslararası kuruluş temsilciliği çalışanları, 5901 sayılı Kanunun 28. maddesi kapsamındakiler ile 76 ve 83. maddeler kapsamında belge sahibi olanlar muaftır. Muafiyeti sona erip kalmaya devam edecekler en geç on gün içinde valiliğe başvurur.

Başvuru, süre ve uzatma (md. 21–29)

• Başvuru kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır; talep edilen süreden 60 gün daha uzun pasaport aranır. Başvurular en geç 90 günde sonuçlandırılır. Başvuru yetkili aracı kurum tarafından da yapılabilir.
• İstisnai olarak valiliklere başvurulabilen hâller: uzun dönem, öğrenci, insani, insan ticareti mağduru izinleri; aile izninden kısa döneme geçiş; Türkiye’de doğan çocuk; adli/idari makam talebi vb. (md. 22).
• İkamet izni pasaportun geçerlilik süresinden 60 gün daha kısa, kalış amacına bağlı ve her yabancı için ayrı düzenlenir.
• Uzatma: süre dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan valiliğe; harca tabi olmayan belgeyle karar verilinceye kadar kalınabilir. Uzatılan izin bitim tarihinden başlar.
• Cezaevi veya geri gönderme merkezinde geçen süreler ihlal sayılmaz. Konsolosluktan izin alarak gelenler 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydolur.
• Geçerli çalışma izni ve Çalışma İzni Muafiyet Teyit Belgesi ikamet izni sayılır.
• Kesinti: Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık hariç bir yılda toplam altı ayı ya da son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalış. Kesintisiz sürede öğrenci izninin yarısı, diğerlerinin tamamı sayılır.

İkamet izni çeşitleri (md. 30)

Kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (altı çeşit).

• Kısa dönem: bilimsel araştırma, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, turizm, tedavi, Türkçe kursu (en fazla iki defa), Türkiye’de yükseköğrenimini bitirip altı ay içinde başvuranlar (bir defa, en fazla bir yıl) vb. Her defasında en fazla ikişer yıl; yatırımcılar ve KKTC vatandaşlarına beşer yıl.
• Aile: Türk vatandaşı, 28. madde kapsamındaki, ikamet izinli yabancı, mülteci ve ikincil koruma sahiplerinin yabancı eşi, ergin olmayan ve bağımlı yabancı çocuğuna her defasında üç yılı aşmayacak şekilde; destekleyicinin süresini aşamaz. Çok eşlilikte yalnız bir eşe verilir. 18 yaşına kadar öğrenci izni almadan ilk ve ortaöğretim hakkı sağlar. Destekleyicide fert başına asgari ücretin üçte biri gelir (toplam asgari ücretten az olmamak üzere), sağlık sigortası, beş yılda aile düzenine karşı suçtan hüküm giymemiş olma ve en az bir yıl ikamet izniyle kalma aranır. Anlaşmalı evlilik valiliklerce araştırılır.
• Öğrenci: ön lisans–doktora öğrencilerine verilir; ilk ve ortaöğretimde birer yıllık sürelerle verilebilir. Anne-babaya hak sağlamaz. Ön lisans ve lisans öğrencilerinin çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar.
• Uzun dönem: kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyanlara Bakanlık onayıyla valilikçe süresiz verilir. Şartlar: son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli gelir, sağlık sigortası, kamu düzeni/güvenliğine tehdit oluşturmamak. Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma, insani izin sahipleri ve geçici koruma sağlananlar geçiş yapamaz. Askerlik, seçme-seçilme, kamu görevine girme ve muaf araç ithali dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanılır. Kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalış (sağlık, eğitim, zorunlu kamu hizmeti hariç) iptal nedenidir.
• İnsani: çocuğun yüksek yararı, çıkışı yaptırılamayan yabancı, olağanüstü durumlar vb. hâllerde Genel Müdürlüğün onayıyla valiliklerce; 20 iş günü içinde adres kaydı.
• İnsan ticareti mağduru: valilikçe otuz gün süreli; en fazla altışar ay uzatılır, toplam üç yılı geçemez.

Sınavda dikkat

• Uzun dönem için süre 8 yıl; sosyal yardım almama son 3 yıl.
• Aile izni her defasında en fazla 3 yıl; kısa dönem 2 yıl; yatırımcı/KKTC 5 yıl.
• Kesintisiz süre hesabında öğrenci izninin yarısı sayılır.
• Boşanmada üç yıl şartı aile içi şiddet mahkeme kararıyla sabitse aranmaz; destekleyicinin ölümünde süre şartı aranmaz.
• Uzun dönem izinli yabancı kamu görevine giremez, seçme-seçilme hakkı yoktur.