İptal davası

Amaç ve davacılar (md. 277)

İptal (tasarrufun iptali) davası, borçlunun alacaklılarını zarara uğratan ve 278, 279 ve 280. maddelerde sayılan tasarruflarının butlanına hükmettirmek amacıyla açılır. Davayı açabilecekler:

• Elinde geçici veya kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı,
• İflas idaresi veya md. 245 ve 255/3 hâllerinde alacaklıların kendileri.

İvazsız tasarrufların iptali (md. 278)

• Alışılmış hediyeler dışında, geçici veya kesin aciz belgesinin ya da aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği veya iflasın açıldığı tarihten önceki bir yıl içinde yapılan bütün bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir.
• Bağışlama sayılan tasarruflar:
  • Gerçek değerine uygun ivazlı olduğu ispatlanmadıkça altsoy-üstsoy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, son bir yıl içinde evlilik birliği sona ermiş olsa bile eş, evlat edinen-evlatlık ve ortak konutta yaşayanlar arasındaki tasarruflar,
  • Borçlunun kendi verdiği şeyin değerine göre pek aşağı bir fiyat kabul ettiği sözleşmeler,
  • Uygun karşılık sağlandığı ispatlanmadıkça ömür boyu gelir, intifa hakkı ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.

Acizden dolayı iptal (md. 279)

Borcunu ödemeyen borçlunun hacizden, aczinden veya iflasın açılmasından önceki bir yıl içinde yaptığı şu tasarruflar da batıldır:

• Önceden taahhüt edilmemişse, mevcut bir borcu güvenceye almak için kurulan rehinler,
• Para veya alışılmış ödeme araçları dışında yapılan ödemeler,
• Vadesi gelmemiş borç için yapılan ödemeler,
• Kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler.

Bu tasarruftan yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez.

Zarar verme kastından dolayı iptal (md. 280)

• Malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı işlemler, bu durum diğer tarafça biliniyor veya bilinmesi gerekiyorsa iptal edilebilir. Ancak işlem tarihinden itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmalıdır.
• İşlemin karşı tarafı eş, usul-füru, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımı, evlat edinen veya evlatlıksa borçlunun durumunu bildiği farz edilir.
• Ticari işletmenin veya emtianın tamamını ya da önemli kısmını devralanın zarar kastını bildiği kabul edilir; bu karine, devirden en az üç ay önce alacaklıya yazılı bildirim yapıldığı veya usulüne uygun ilan edildiği ispatlanarak çürütülebilir.

Yargılama ve sonuçları (md. 281-284)

• Dava basit yargılama usulüyle görülür; hâkim uyuşmazlığı serbestçe takdir eder. İptale tabi mallar hakkında alacaklının talebiyle ihtiyati haciz kararı verilebilir; elden çıkarılan malların yerine geçen değere ilişkin davalarda teminatsız ihtiyati haciz verilemez.
• Davalılardan biri davacının alacağını öderse dava reddedilir.
• Dava borçlu, onunla işlem yapan veya ödeme alanlar ve mirasçıları ile kötü niyetli üçüncü kişiler aleyhine açılır; iyi niyetli üçüncü kişilerin hakları korunur.
• Dava kabul edilirse davacı malı cebri icra yoluyla paraya çevirebilir; taşınmazda tapu kaydının düzeltilmesine gerek olmadan haciz ve satış isteyebilir. Mal elden çıkmışsa üçüncü kişi, alacağı aşmamak üzere değeri nakden öder.
• İyi niyetli bağış alan yalnız dava zamanında elinde bulunan miktarı geri vermekle yükümlüdür.
• İptal davası hakkı batıl tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmekle düşer (hak düşürücü süre).

Sınavda dikkat

• İvazsız tasarruf ve aciz hâli: bir yıl geriye; zarar kastı: beş yıl.
• Davacı olmak için aciz vesikası gerekir.
• Kabul hâlinde taşınmazda tapu kaydı düzeltilmeden haciz ve satış istenir.
• Hak düşürücü süre beş yıl, tasarruf tarihinden.