Taksiratlı ve hileli iflas, itibarın iadesi, fevkalade mühlet

Taksiratlı iflas (md. 310)

Aşağıdaki hâllerden biri bulunan müflis taksiratlı (kusurlu) sayılır ve Türk Ceza Kanununa göre cezalandırılır:

• Zararları için makul sebep gösteremezse; ev masrafları haddinden fazlaysa,
• Kumar, baht oyunları veya borsa işlemlerinde külliyetli para harcamışsa,
• Borcunun mevcudundan fazla olduğunu bildiği hâlde bundan habersiz kişilerden önemli miktarda veresiye mal veya borç almışsa,
• Kanunun zorunlu kıldığı ticari defterleri hiç veya usulüne uygun tutmamışsa; mevcudundan çok fazla tutarda senet imzalamışsa,
• Mahkeme, iflas idaresi veya dairesince çağrıldığı hâlde mazeretsiz gelmemişse; işlerini terk ederek kaçmışsa,
• Önceki konkordatonun şartlarını yerine getirmeden yeniden iflas etmişse; md. 178'in son fıkrasındaki aciz bildirme yükümlülüğüne uymayıp bir yıl içinde iflas etmişse.

Hileli iflas (md. 311)

İflastan önce veya sonra alacaklılarını zarara sokmak kastıyla hileli işlemlerde bulunan kimse hileli müflis sayılır. Başlıca hâller: malları kaçırmak, gizlemek veya tahrip etmek; gerçeğe aykırı makbuz vermek veya borç ikrar etmek; muvazaalı satış, işlem veya bağışlama yapmak; getirilmemiş çeyizi getirilmiş gibi tanımak; borca batıkken malları piyasa ve maliyet fiyatının çok altında satmak; konkordato dışında bir alacaklıya özel menfaat sağlamak; sahte bilançoyla aktifi farklı göstermek. Müflisin aktifini azaltmak için mallarını saklayan, kaçıran veya masaya asılsız alacak kaydettirenlere de aynı cezalar uygulanır.

İtibarın yerine gelmesi (md. 312-316)

• Hileli müflis, ceza muhakemesi mevzuatındaki yasaklanmış hakların geri verilmesi hükümlerine göre ve ayrıca masaya kabul edilmiş bütün alacakların tamamen ödendiğini belgeleyerek itibarını geri kazanabilir.
• Taksiratlı müflis, cezasını çektikten veya ceza kanuni sebeple düştükten sonra iflas kararını veren mahkemeye başvurur; bütün alacakların ödendiğini belgeler.
• Adi müflis, masaya kabul edilen bütün alacakların ödendiğini gösteren belgelerle iflas kararını veren mahkemeden itibarının iadesini isteyebilir.
• Kabul kararı Resmî Gazete ile ilan edilir. Müflis ölmüşse itibarın iadesine mirasçılarından birinin talebiyle de karar verilebilir.

Fevkalade mühlet (md. 317-329)

• Olağanüstü hâllerde, özellikle sürekli ekonomik bunalımlarda Cumhurbaşkanı, bu hükümlerin belirli bir süre için etkilenen bölge borçlularına uygulanmasına karar verebilir.
• Kusuru olmaksızın taahhüdünü yerine getiremeyen ve süre sonunda borcunu ödeyebileceği umulan borçlu, icra mahkemesinden en çok altı ay fevkalade mühlet isteyebilir; mali durum belgelerini ve alacaklılar listesini ekler. Mahkeme gerekirse taksitle ödeme yükümlülüğü getirir, defter tutturur ve komiser atayabilir.
• Karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilir; mühlet BAM'ın kesin kararına kadar geçerlidir.
• Mühlet içinde takip yapılabilir ve hacze veya depo emrine kadar sürdürülebilir; ancak satış yapılamaz ve iflasa karar verilemez. Haczedilen ücretler tahsil edilir. Bazı kanuni süreler mühlet süresince uzar.
• Borçlu işlerine devam eder; alacaklıların menfaatine dokunan veya bazılarını kayıran işlemler yasaktır. Mahkeme taşınmaz devri, rehin, ivazsız tasarruf ve kefaleti izne bağlayabilir.
• Birinci sıra imtiyazlı alacaklara mühlet uygulanmaz; bunlar haciz veya rehin yoluyla takip edilir.
• Sebepler devam ediyorsa mühlet en çok dört ay uzatılabilir. Taksitlerin ödenmemesi veya talimata aykırılık hâlinde mühlet kaldırılabilir.
• Fevkalade mühletin bitiminden sonraki altı ay içinde konkordato mühleti veya yeni fevkalade mühlet verilemez.

Takiplerin durdurulması (md. 330)

Salgın hastalık, genel bir afet veya savaş hâlinde Cumhurbaşkanı kararıyla ülkenin bir kısmında veya bazı ekonomik gruplar lehine belirli süre için icra takipleri durdurulabilir.

Not: Metindeki “Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu” ve eski TCK atıfları bugün yürürlükteki CMK ve 5237 sayılı TCK'nın karşılık hükümlerine yapılmış sayılır.

Sınavda dikkat

• Kumar, aşırı ev masrafı, defter tutmama: taksiratlı; mal kaçırma, muvazaa, sahte bilanço: hileli.
• Fevkalade mühlet en çok altı ay, uzatma en çok dört ay.
• Mühlet içinde haciz olur, satış ve iflas olmaz.