Cezai hükümler

İdari nitelikteki cezalar (md. 20)

Çevre Kanununun 20. maddesi; egzoz emisyonu, hava kirliliğine yol açan tesisler, gürültü, su ve toprak kirliliği, atık yönetimi, tehlikeli atık ve kimyasallar, sıfır atık, depozito, plastik poşet gibi konularda idari para cezalarını sayar. Maddedeki TL tutarları her yıl yeniden değerleme ile güncellendiğinden bu bölümde ezberlenmesi gereken, tutarlardan çok oranlar, katlar ve yetkili makamlardır:

• ÇED süreci tamamlanmadan inşaata başlayan veya faaliyete geçenlere proje bedelinin yüzde ikisi oranında ceza verilir; yatırımcı faaliyet alanını eski hale getirmekle yükümlüdür.
• Hava kirliliği yönünden özel önem taşıyan bölgelerde veya kritik meteorolojik şartlarda önlem almayanlara, hava kirliliği cezaları bir kat artırılarak verilir.
• Zorunlu arıtma ve bertaraf tesisini kurmayanlara verilen ceza, Marmara Denizi Hidrolojik Havzası ile İstanbul, Bursa ve Kocaeli'de iki kat uygulanır.
• Denizde tehlikeli madde ve atık deşarjında ceza, petrol ve türevleri kategorisi esas alınarak on katı verilir. Gemi kirliliği kendi imkânlarıyla giderirse ceza 1/3 oranında uygulanır.
• Ceza derhal ödenmez veya teminat gösterilmezse gemi en yakın liman yetkilisine teslim edilerek seyrüseferden men edilir; banka veya kulüp sigortacısı teminat mektubu kabul edilir.
• Konutlarla ilgili kirlilik cezalarında sorumluluk; müstakil konutta konutu kullanana, diğer konutlarda yöneticiye aittir.
• Anız yakma orman ve sulak alanlara bitişik yerlerde veya meskûn mahalde işlenirse ceza beş kat artırılır.
• Çevre yönetimi hizmeti verenlere ceza puanı uygulanır: dört yıl içinde 100 puan yeterlik belgesinin yüz seksen gün askıya alınmasına, 200 puan belgenin iki yıl iptaline yol açar.
• Yetki belgesiz motor yağı değişimi yapan işletmeye önce altmış gün içinde belge alması için yazılı ihtar yapılır.
• Bazı bentlerdeki (deniz kirliliği, biyolojik çeşitlilik, anız, atık, tehlikeli atık ve kimyasal) cezalar kurum, kuruluş ve işletmelere üç katı olarak verilir.
• Maddedeki cezalar Özel Çevre Koruma Bölgelerinde iki kat uygulanır; ceza miktarlarını on katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
• Fiilin suç oluşturması halinde TCK ve diğer kanun hükümleri saklıdır.

Fiillerin tekrarı (md. 23)

İdari para cezaları, fiilin işlenmesinden itibaren üç yıl içinde birinci tekrarında bir kat, ikinci ve sonraki tekrarlarında iki kat artırılarak verilir.

Yetki (md. 24)

• İdari yaptırım kararı verme yetkisi Bakanlığa aittir; denetim yetkisi devredilen kurumlar da bu yetkiyi kullanır.
• Kararları merkezde genel müdürler, taşrada Bakanlığın il müdürleri verir.
• Yetki devredilen kurumların verdiği cezaların yüzde ellisi o kurumların bütçesine, yüzde ellisi genel bütçeye gelir kaydedilir.
• Cezalara karşı davalar Bakanlığa karşı açılır. Biyolojik çeşitlilik, sulak alan ve nesli tehlikedeki türlere ilişkin yaptırımlar ise Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü taşra birimlerince uygulanır ve davalar bu Genel Müdürlüğe karşı açılır.

Uygulama, tahsil ve itiraz (md. 25)

• Denetim elemanları tutanak düzenler; yetkili merci kararı verir ve 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre tebliğ eder.
• Karara karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir; dava açılması tahsili durdurmaz.
• Tahsil usulünde 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uygulanır.

Adli cezalar (md. 26-27)

• 12. maddedeki bildirim ve bilgi verme yükümlülüğüne aykırı olarak yanlış ve yanıltıcı bilgi verenler altı aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
• Yanlış belge düzenleyen ve kullananlara TCK'nın belgede sahtecilik hükümleri uygulanır.
• Yargıya intikal eden ÇED ihtilaflarında ÇED süreci yargılama sonuna kadar durur.
• Bu Kanundaki idari cezalar, diğer kanunlardaki cezaların uygulanmasına engel olmaz.

Sınavda dikkat

• ÇED'siz başlama: proje bedelinin %2'si.
• Tekrar: 3 yıl içinde 1. tekrar bir kat, sonrakiler iki kat.
• Dava süresi 30 gün, mahkeme idare mahkemesi, tahsil Kabahatler Kanunu.
• ÖÇKB'de iki kat, işletmelere bazı bentlerde üç kat, Cumhurbaşkanı on kata kadar artırabilir.