Çalışma Hayatının Denetimi ve Teftişi

Devletin yetkisi (md. 91)

Devlet, çalışma hayatıyla ilgili mevzuatın uygulanmasını izler, denetler ve teftiş eder. Bu ödev, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı teftiş ve denetlemeye yetkili iş müfettişlerince yapılır. İşçilerin kanundan, iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin başvuruları üzerine, iş sözleşmesinin devam etmesi kaydıyla bu çerçevede işlem yapılabilir. Askeri işyerleri ile yurt güvenliği için gerekli maddeler üreten işyerlerinin denetimi, Millî Savunma Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca birlikte hazırlanan yönetmeliğe göre yürütülür.

İş müfettişlerinin yetkileri (md. 92)

• İşyerlerini ve eklentilerini, işin yürütülme tarzını, belgeleri, araç-gereç, makine ve malzemeyi gerektiği zamanlarda; işçilerin yaşamına, sağlığına, güvenliğine, eğitimine, dinlenmesine ve barınmasına ilişkin tesisleri her zaman görmek, araştırmak, incelemek.
• Kanunla suç sayılan eylemlere rastladıklarında Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikteki şekillerde bunları önlemek.
• İşverenler, işçiler ve ilgili kişiler müfettişlerce çağrıldıklarında gelmek, ifade ve bilgi vermek, belgeleri getirmek ve her türlü kolaylığı göstermekle yükümlüdür.
• Müfettiş tutanakları aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. Raporların ve tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir; kanun yoluna başvurulması hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel değildir.

Müfettişlerin ödevi (md. 93)

Müfettişler görev yaparken işin normal gidişini mümkün olduğunca aksatmamak, durdurmamak ve güçleştirmemek; işverenin meslek sırlarını, ekonomik ve ticari durumlarını gizli tutmak; ifade veren, başvuran veya ihbarda bulunan işçilerin ve diğer kişilerin kimliklerini açıklamamakla yükümlüdür.

Muafiyet (md. 94)

İşçi ve işverenlerle meslek kuruluşlarının iş hayatına ilişkin işlerde Bakanlığa yazılı başvurularında dilekçeler ve ilgili tutanak, evrak, defter ve işlemler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

İşçi ve işverenin sorumluluğu (md. 96)

• İşverenlerin, ifadesine başvurulan işçilere telkinde bulunmaları, onları gerçeği saklamaya veya değiştirmeye zorlamaları ya da ilgili makamlara başvurdukları veya ifade verdikleri için kötü davranmaları yasaktır.
• İşçilerin de işverenleri hakkında gerçeğe aykırı haber vermeleri, işvereni haksız yere kötü duruma düşürmeye kalkışmaları veya müfettişlere doğru olmayan cevaplar vermeleri yasaktır.

Zabıtanın yardımı (md. 97)

Müfettişlerin gerekli görmeleri ve istemeleri hâlinde zabıta kuvvetleri her türlü yardımda bulunmakla yükümlüdür. (md. 95 yürürlükten kaldırılmıştır.)

Bağlantılı yaptırım

md. 92/2'deki yükümlülükleri yerine getirmeyen veya md. 96'daki yasaklara uymayan işveren ya da vekiline, ayrıca müfettişin görevini engelleyenlere (fiil suç oluşturmuyorsa) idari para cezası verilir (md. 107).

Sınavda dikkat

• Bireysel alacak başvurusunda şart: iş sözleşmesinin devam ediyor olması.
• İşçi alacağına ilişkin rapor kısmına itiraz: 30 gün, iş mahkemesi.
• Tutanaklar aksi kanıtlanana kadar geçerli.
• Yasak hem işverene (telkin, baskı) hem işçiye (asılsız ihbar, yanlış beyan) yöneliktir.