İdari Ceza Hükümleri

Genel yapı

4857 sayılı Kanunun 98–108. maddeleri, Kanundaki yükümlülüklere aykırılıkları idari para cezası ile yaptırıma bağlar. Ceza tutarları Kanunda maktu olarak yazılı olmakla birlikte her yıl yeniden değerleme ile güncellendiğinden sınavda önemli olan; hangi aykırılığın cezalandırıldığı, cezanın neye göre (her işçi, her ay vb.) hesaplandığı ve cezayı kimin verdiğidir.

Aykırılık türleri

• İşyerini bildirmeme (md. 98): md. 3'teki bildirim yükümlülüğüne aykırılıkta çalıştırılan her işçi için ceza; işyerini muvazaalı bildiren asıl işveren ile alt işverene ayrı ayrı ceza. Ceza kesinleştikten sonra aykırılık sürerse takip eden her ay için aynı miktar uygulanır.
• Genel hükümler (md. 99): eşit davranma (md. 5), geçici iş ilişkisi (md. 7), yazılı belge verilmemesi (md. 8 son fıkra), çağrı üzerine ve uzaktan çalışma (md. 14), çalışma belgesi (md. 28) aykırılıklarında her işçi için ceza. md. 7/2-f'ye (kapasite artışı) aykırılıkta geçici iş ilişkisi cezası dört katı artırılır.
• Toplu işçi çıkarma (md. 100): md. 29'a aykırı olarak çıkarılan her işçi için.
• Engelli ve eski hükümlü (md. 101): çalıştırılmayan her kişi ve her ay için; kamu kuruluşları da hiçbir şekilde muaf tutulamaz. Tahsil edilen cezalar engellilerin ve eski hükümlülerin istihdamına yönelik projelerde kullanılır (md. 30).
• Ücret (md. 102): ücretin kasten ödenmemesi/eksik ödenmesi, asgari ücretin ödenmemesi, zorunlu iken bankadan ödenmemesi hâlinde her işçi ve her ay için; hesap pusulası, ücret kesme cezası ve yüzde belgesi aykırılıkları; fazla çalışma ücretini ödememe, serbest zamanı altı ayda kullandırmama, işçi onayı almama.
• Yıllık izin (md. 103): izni md. 56'ya aykırı bölme, izin ücretini usulsüz veya eksik ödeme, sözleşme sonunda kullanılmayan izin ücretini ödememe, yönetmeliğe aykırı izin kullandırmama — her işçi için.
• İşin düzenlenmesi (md. 104): çalışma süreleri, ara dinlenmesi, 7,5 saati aşan gece çalışması, posta değiştirmeme, çocuk işçi, yer altı yasağı, analık hâli ve ücretsiz izin, özlük dosyası ve yönetmelik aykırılıkları; telafi çalışmasına (md. 64) aykırılıkta her işçi için ceza.
• İzinsiz aracılık (md. 106): tutar için 4904 sayılı Kanunun 20. maddesi esas alınır. (md. 105 İSG hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır.)
• Denetim ve teftiş (md. 107): müfettişin çağrısına uymama, bilgi-belge vermeme (md. 92/2) ve md. 96 yasaklarına aykırılık; ayrıca müfettişin görevini engelleyen kimselere, fiil suç oluşturmadığı takdirde idari para cezası.

Cezayı veren makam ve tahsil (md. 108)

• Cezalar gerekçesi belirtilerek Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir (2025 değişikliği).
• md. 101 ve 106'ya göre birden fazla ilde işyeri bulunan işverenlere, işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki il müdürünce ceza verilir; bu cezalar genel hükümlere göre tahsil edilir.

Sınavda dikkat

• Engelli/eski hükümlü cezası: kişi başı ve ay başı; kamu kurumu da öder.
• İşyeri bildirim cezası kesinleşmeden sonra aykırılık sürerse her ay tekrar.
• Muvazaalı bildirimde asıl ve alt işverene ayrı ayrı ceza.
• Yetkili makam: Çalışma ve İş Kurumu il müdürü.