İş ve İşçi Bulma

İş ve işçi bulmaya aracılık (md. 90)

4857 sayılı İş Kanununun 90. maddesine göre iş arayanların elverişli oldukları işlere yerleştirilmeleri ve çeşitli işler için uygun işçiler bulunmasına aracılık görevi, iki tür kuruluş tarafından yerine getirilir:

• Türkiye İş Kurumu (İŞKUR),
• Bu hususta izin verilen özel istihdam büroları.

Hükmün iki önemli sonucu vardır: Birincisi, aracılık faaliyeti serbest bir ticari faaliyet değildir; izin olmaksızın aracılık yapılamaz. İkincisi, özel istihdam bürolarının bu alandaki varlığı Türkiye İş Kurumunun aracılık görevini ortadan kaldırmaz; iki yapı birlikte görev yapar.

Aracılık hükmünün Kanundaki diğer bağlantıları

• Geçici iş ilişkisi (md. 7): Özel istihdam bürosu aracılığıyla geçici iş ilişkisi, Türkiye İş Kurumunca izin verilen özel istihdam bürosunun bir işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yapmasıyla kurulur. Bu ilişkide işveren özel istihdam bürosudur; geçici işçi çalıştıran işveren de Türkiye İş Kurumunun isteyeceği belgeleri belirlenen sürelerle saklar. Geçici işçinin İŞKUR'dan veya başka bir özel istihdam bürosundan hizmet almasını engelleyen hükümler konulamaz.
• Engelli ve eski hükümlü istihdamı (md. 30): İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları engelli ve eski hükümlü işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığıyla sağlarlar. Bu madde kapsamında tahsil edilen cezaların kullanımına, İŞKUR koordinatörlüğünde oluşturulan komisyon karar verir.
• Toplu işçi çıkarma (md. 29): İşveren toplu işçi çıkarma isteğini işyeri sendika temsilcileri ve bölge müdürlüğünün yanında Türkiye İş Kurumuna da en az otuz gün önce bildirir; işyerinin tamamen kapatılmasında da İŞKUR'a bildirim yapılır.

Yaptırım (md. 106 ve 108)

• md. 90'da öngörülen izni almadan aracılık faaliyeti gösteren işverene idari para cezası verilir (md. 106).
• md. 108'e göre bu ceza için tutar olarak 4904 sayılı Kanunun 20. maddesindeki tutarlar esas alınır; yani güncel miktar İş Kanununda değil 4904 sayılı Kanunda aranır.
• Ceza, gerekçesi belirtilerek Çalışma ve İş Kurumu il müdürünce verilir. Birden fazla ilde işyeri bulunan işverenlere md. 106 uyarınca verilecek ceza, işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki il müdürünce verilir.
• md. 106'ya göre verilen idari para cezaları genel hükümlere göre tahsil edilir.

Özet tablo

• Aracılık yetkisi: İŞKUR + izinli özel istihdam büroları.
• İzin veren: Türkiye İş Kurumu (md. 7'deki ifadeyle "Türkiye İş Kurumunca izin verilen").
• İzinsiz aracılığın yaptırımı: idari para cezası; tutar 4904 sayılı Kanunun 20. maddesinden.
• Cezayı veren: Çalışma ve İş Kurumu il müdürü.

Sınavda dikkat

• Aracılık yalnız İŞKUR'un tekelinde değildir; izinli özel istihdam büroları da aracılık yapar.
• İzin olmadan aracılık yapılamaz; yaptırımı md. 106'dadır.
• Çok ilde işyeri olan işverende yetkili il müdürü, işyerleri merkezinin bulunduğu yerin il müdürüdür.
• Engelli ve eski hükümlü işçiler İŞKUR aracılığıyla sağlanır.