4447 geçici maddeler: istihdam teşvikleri ve destekler

4447 sayılı Kanunun geçici maddelerinin büyük bölümü belirli tarihlerle sınırlı istihdam teşvikleridir (ör. 2008–2010 kriz dönemi, 2011–2015 ilave istihdam, 2018–2020 kayıtlı işsiz istihdamı, Covid-19 dönemi kısa çalışma, nakdi ücret desteği ve normalleşme destekleri). Bu teşviklerin uygulama süreleri dolmuştur; sınav açısından süreklilik taşıyan ve güncel olan hükümler öne çıkar.

İş kaybı tazminatı ile işsizlik ödeneği (Geçici 1)

• 4046 sayılı Özelleştirme Kanununun 21. maddesindeki iş kaybı tazminatı ile işsizlik ödeneğine birlikte hak kazananlara öncelikle iş kaybı tazminatı ödenir.
• İş kaybı tazminatı başvurusu aynı zamanda işsizlik ödeneği başvurusu yerine geçer.
• Tazminat süresi içinde işe yerleştirilemeyenlere işsizlik ödeneği verilir; ancak tazminat ödenen süreler işsizlik ödeneği süresinden mahsup edilir.

Depremde malul kalan veya ölenler (Geçici 5)

17/8/1999 ve sonrasındaki depremler sonucu malul kalan sigortalı/iştirakçilere veya ölenlerin hak sahiplerine; en az 360 gün prim veya 12 aylık prim/kesenek ödenmiş olması ve hiçbir sosyal güvenlik kurumundan aylık veya gelir almamaları şartıyla, ilgili kanunlardaki prim ödeme süresi aranmaksızın aylık bağlanır. Eksik prim veya kesenek Hazinece ödenir.

Fon aktarımlarında mutabakat (Geçici 11)

Maddenin yayımından önce Fona yapılan aktarımlarda fazla veya eksik ödeme tespit edilirse taraflar yükümlülüklerini faizsiz yerine getirir.

Esnaf Ahilik Sandığı ertelemesi (Geçici 22)

Ek 6. madde ve 5510'daki Esnaf Ahilik Sandığı hükümleri 1/1/2028 tarihine kadar uygulanmaz.

Covid-19 kısa çalışma hükümleri (Geçici 25, 32)

• Covid-19 kaynaklı zorlayıcı sebep başvurularında ödeme, uygunluk tespiti beklenmeksizin işveren beyanına göre yapılmış; hatalı beyandan doğan fazla ödemeler işverenden yasal faiziyle alınır.
• Bu işlemler nedeniyle Bakanlık ve Kurum personeline sorumluluk yüklenemez; tahsil edilmemiş fazla ödemeler ve bazı idari para cezaları terkin edilir, tahsil edilenler iade veya mahsup edilmez. İşçi çıkarılmasından doğan fazla ödemeler (ahlak ve iyiniyet kuralları hariç) ile ceza soruşturmasına konu ödemeler kapsam dışıdır.

Eski fazla ödemelerin terkini (Geçici 33)

31/12/2012 ve öncesi döneme ait işsizlik ödeneği başvurularından doğup tahsil edilmemiş fazla ve yersiz ödemeler terkin edilir; tahsil edilenler iade edilmez.

Kısa çalışmada geçiş (Geçici 34)

Kısa çalışma başlama tarihi 7495 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten önce olanlara ek 2. maddenin değişiklik öncesi hükümleri uygulanır.

Güncel destekler (Geçici 35, 36)

• Geçici 35: İmalat sanayinde istihdamı koruma amacıyla 1/1/2026–31/12/2028 arasında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile KOSGEB destek programları için Fonun 2025–2027 prim gelirlerinin yüzde on beşini aşmamak üzere kaynak aktarılır.
• Geçici 36: Turizm işletmesi belgeli özel sektör konaklama tesislerinde 2026 Mayıs–Aralık dönemi için, bildirilen sigortalıların prim gün sayısına göre hesaplanan tutar Fondan karşılanarak primlerden mahsup edilir. Prim borcu olanlar (tecil/yapılandırma devam edenler hariç) yararlanamaz; muvazaada tutar gecikme cezası ve zammıyla geri alınır. SGDP'ye tabi çalışanlar, yabancılar ve yurt dışında çalışanlar kapsam dışıdır; destek tutarı gelir ve kurumlar vergisinde gelir veya gider sayılmaz.

Sınavda dikkat

• İş kaybı tazminatı önce ödenir, süresi işsizlik ödeneğinden düşülür.
• Esnaf Ahilik Sandığı 1/1/2028'e kadar uygulanmaz.
• Terkin edilen alacaklarda tahsil edilenler iade edilmez.