İşsizlik sigortası: kapsam, tanımlar ve genel hükümler

Amaç ve kapsam (md. 46)

• Amaç: işsizlik sigortasına ilişkin kuralları ve uygulama esaslarını düzenlemek, Kanunda öngörülen hizmetlerin verilmesini sağlamak.
• Kapsamdakiler: 5510 sayılı Kanunun 4/1-(a) bendi ve ikinci fıkrası kapsamında hizmet akdine dayalı çalışan sigortalılar; kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışıp işsizlik sigortası primi ödeyen isteğe bağlı sigortalılar; 5510 ek 6. madde kapsamındakiler; 506 sayılı Kanunun geçici 20. madde sandıklarına tabi sigortalılar.
• Kapsam dışındakiler: 5510'un 4/1-(b) ve (c) bentlerindekiler, hizmet akdine dayalı çalışmayanlar, sandık kapsamında olup memur veya 399 sayılı KHK'ya tabi sözleşmeli statüde olanlar, 657, 926, 2802, 2547 gibi kanunlara göre sözleşmeli personel statüsündekiler ve 657'ye göre geçici personel.
• Prim toplama sosyal güvenlik kurumunda; diğer hizmet ve işlemler Kanunda “Kurum” olarak tanımlanan iş ve işçi bulma kurumundadır. Bu amaçla Kurum bünyesinde İşsizlik Sigortası Daire Başkanlığı kurulmuştur.

Tanımlar (md. 47)

• İşsizlik sigortası: çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalıların gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniğiyle işleyen zorunlu sigorta.
• Sigortalı işsiz: hizmet akdiyle sigortalı çalışırken Kanunda belirtilen nedenlerle işini kaybeden ve Kuruma başvurarak çalışmaya hazır olduğunu bildiren kişi.
• İşsizlik sigortası primi: Devlet, işveren ve sigortalı tarafından ödenir. Fon: primler, değerlendirme gelirleri, Devlet katkısı, ceza ve gecikme zamlarının toplandığı, Devlet güvencesindeki İşsizlik Sigortası Fonu.
• İşveren deyimi işveren vekilini de kapsar; işveren vekili yükümlülüklerden aynen işveren gibi sorumludur.
• Dinlenme, emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene, eğitim yerleri, avlu, büro gibi eklentiler ve araçlar da işyerinden sayılır.

Genel hükümler (md. 48)

• İşsizlik sigortası zorunludur; yeni girenler işe başladıkları tarihten itibaren sigortalı olur ve hak ve yükümlülükler sigortalılıkla birlikte işlemeye başlar.
• İşveren, hizmet akdi 51. maddedeki hallerden biriyle sona erenler için üç nüsha işten ayrılma bildirgesi düzenler, 15 gün içinde birini Kuruma gönderir, birini işçiye verir, birini işyerinde saklar.
• Sigortalı işsiz, fesih tarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde Kuruma doğrudan veya elektronik ortamda başvurmalıdır; mücbir sebep dışında gecikilen süre ödenek süresinden düşülür.
• Sağlanan ödeme ve hizmetler: işsizlik ödeneği, 5510'a göre ödenecek sigorta primleri, yeni bir iş bulma, aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.
• Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin %30'u istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirler, işe yerleştirme, danışmanlık, işgücü piyasası araştırmaları ve belirli personel ödemeleri için kullanılabilir; bu oranı %50'ye kadar çıkarmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. İşsizlik ödeneği alanlara yönelik hizmetlerde sınır aranmaz.
• İşverence geçici görevle yurt dışına gönderilen sigortalıların hak ve yükümlülükleri görev süresince devam eder.

Sınavda dikkat

• Memurlar, sözleşmeli ve geçici personel kapsam dışıdır.
• Bildirge 15 günde Kuruma; işçi başvurusu 30 günde.
• Başvurudaki gecikme hak düşürmez, süreden düşülür.
• %30 sınırını %50'ye çıkarma yetkisi Cumhurbaşkanındadır.