İşsizlik sigortası: primler, işsizlik ödeneği ve hak kazanma şartları

Primler (md. 49)

• Prim, prime esas aylık brüt kazançtan %1 sigortalı, %2 işveren, %1 Devlet payı olarak alınır. Devlet payını yarısına kadar artırmaya veya indirmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
• İsteğe bağlı sigortalılardan %1 sigortalı ve %2 işveren payı alınır. Korumalı işyerlerinde çalışan zihinsel veya ruhsal engellilerin işveren payı Hazine tarafından karşılanır.
• İşveren prim nedeniyle ücretten indirim veya kesinti yapamaz. Sigortalılık sona erse de kesilen primler ve Devlet payı iade edilmez.
• İşveren primleri kazancın tespitinde gider, sigortalı primleri gelir vergisi matrahından indirim sayılır.
• SGK tahsil ettiği primleri izleyen ayın onbeşine kadar Fona aktarır; Bakanlık talep edilen Devlet payını talebi izleyen onbeş gün içinde aktarır.

İşsizlik ödeneği (md. 50)

• Günlük ödenek, son dört aylık prime esas kazanca göre hesaplanan günlük ortalama brüt kazancın %40'ıdır; brüt asgari ücretin %80'ini geçemez.
• Fesihten önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olup son üç yılda: 600 gün → 180 gün, 900 gün → 240 gün, 1080 gün → 300 gün ödenek.
• Başvurular izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırılır; ödenek her ayın beşinde ödenir (öne çekme yetkisi Bakanda).
• Damga vergisi hariç vergi ve kesintiye tabi değildir; nafaka borçları dışında haczedilemez, devir ve temlik edilemez.
• Sigortalının kusuruyla oluşan fazla ödemeler yasal faiziyle geri alınır; ölen sigortalı işsize ait fazla ödemeler geri alınmaz.
• Hak süresi dolmadan işe girip şartları sağlamadan yeniden işsiz kalan, kalan süreyi kullanır; şartları yeniden sağlayan yalnız yeni hak süresi kadar alır.
• Ödenek alanı ortalama sigortalı sayısına ilave olarak işe alan işverenin bazı primleri kalan ödenek süresince Fondan karşılanır.

Hak kazanma ve kesilme (md. 51–52)

• Hizmet akdinin işverence bildirim önellerine uygun feshi, işçinin haklı nedenle feshi, işverenin ahlak ve iyiniyet dışındaki belirli nedenlerle feshi, belirli süreli sözleşmenin bitmesi, işyerinin el değiştirmesi, kapanması, özelleştirme gibi hallerde hak doğar. Akdin başvuru sırasında grev, lokavt veya kanuni ödev nedeniyle askıda olmaması gerekir.
• Ödenek kesilir: uygun işi haklı nedensiz reddetme, gelir getirici işte çalışma veya yaşlılık aylığı alma, eğitimi reddetme veya devam etmeme, çağrılara cevap vermeme. (c) ve (d) gerekçeleri kalkınca ödeme yeniden başlar.
• Muvazzaf askerlik dışında silah altına alınma ve hastalık/analık nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği halinde ödenek durdurulur.

Sınavda dikkat

• Ödenek %40, tavan asgari ücretin %80'i.
• Haciz yalnız nafaka için mümkündür.
• Kesilme ile durdurma farklıdır.