Ücret garanti fonu, kısa çalışma ve yarım çalışma ödeneği (ek maddeler)

Ücret Garanti Fonu (Ek 1)

• İşverenin konkordato ilan etmesi, aciz vesikası alınması, iflası veya iflasın ertelenmesi nedeniyle ödeme güçlüğüne düşmesi halinde işçilerin üç aylık ödenmeyen ücret alacaklarını karşılamak için İşsizlik Sigortası Fonu içinde ayrı bir fon oluşturulur.
• Şart: ödeme güçlüğünden önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde çalışmış olmak; ödeme temel ücret üzerinden yapılır.
• Fonun büyüklüğü, işverenlerce ödenen işsizlik sigortası primlerinin yıllık toplamının yüzde biridir.

Kısa çalışma ödeneği (Ek 2)

• Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ve zorlayıcı sebeplerle haftalık çalışma süresinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya faaliyetin durdurulması halinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.
• İşveren talebini derhal gerekçeleriyle Türkiye İş Kurumuna ve varsa toplu sözleşme tarafı sendikaya yazıyla bildirir.
• Hak kazanma: başlamadan önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olmak ve son üç yılda en az 450 gün prim ödemiş olmak.
• Günlük ödenek, son on iki aylık kazanca göre günlük ortalama brüt kazancın %60'ıdır; brüt asgari ücretin %150'sini geçemez. Her ayın beşinde ödenir; nafaka dışında onda birinden fazlası haczedilemez.
• Ödenen süreler, başlangıçtan itibaren 3 yıl içindeki fesihlerde işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
• Zorlayıcı sebepte ödeme bir haftalık süreden sonra başlar. Süreyi altı aya kadar uzatmaya ve mahsup konusunu belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.
• İşverenin hatalı belgesiyle yapılan fazla ödeme işverenden, sigortalı kusuruyla yapılan sigortalıdan yasal faiziyle alınır; ölenlerinkiler alınmaz.

İş kazası teşviki (Ek 4)

Çok tehlikeli sınıfta, ondan fazla çalışanı olan ve üç yıl içinde ölümlü veya sürekli iş göremezlikli iş kazası olmayan işyerlerinde işveren payı üç yıl süreyle %1 alınır. Kaza olursa izleyen aydan teşvik biter; kazayı bildirmeyen primleri faiziyle öder ve beş yıl yasaklanır.

Yarım çalışma ödeneği (Ek 5)

• Doğum ve evlat edinme sonrası haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin süresince ödenir; günlük miktar brüt günlük asgari ücret kadardır.
• Şartlar: son üç yılda en az 600 gün prim, haftalık sürenin yarısı kadar fiilen çalışma, analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde başvuru.
• Geçici iş göremezlik ödeneği alınan sürede ödenmez.

Esnaf Ahilik Sandığı (Ek 6)

• 5510 4/1-(b) kapsamında bağımsız çalışanlar (isteğe bağlı sigortalılar, jokey ve antrenörler, muhtarlar ve tarımsal faaliyettekiler hariç) zorunlu sigortalıdır.
• Prim %2 sigortalı, %1 Devlet; Sandık Kurum Yönetim Kurulunca yönetilir, Sayıştayca denetlenir.
• Ödenek %40 (tavan asgari ücretin %80'i); 600/900/1080 güne karşılık 180/240/300 gün. İflas başvurusu veya işyerini kapatma halinde 30 gün içinde başvuru ve prim borcu olmaması gerekir.
• Prim gelirlerinin %15'i istihdam hizmetlerine aktarılabilir.

Erken işe dönüş desteği (Ek 7)

İşsizlik ödeneği alıp 90 gün içinde özel sektörde işe giren ve en az on iki ay kesintisiz çalışanların talebiyle, en son ödenek süresine ait uzun vadeli sigorta primleri Fondan karşılanır; aynı hak için bir kez.

Sınavda dikkat

• Kısa çalışma: 450 gün, %60, tavan %150, en fazla 3 ay (6 aya uzatılabilir).
• Ücret garanti: üç aylık ücret, son bir yıl şartı.