Araştırma, Sondaj, Kazı ve Define Arama

Araştırma, sondaj ve kazı hakkı (md. 35-36)

Kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere araştırma, sondaj ve kazı yapma hakkı yalnız Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir. İstisna: Millî Saraylar İdaresi Başkanlığı yönetimindeki saray, köşk, kasır ve diğer yapıların restorasyonu sırasında bu parsellerde gereken araştırma, sondaj ve kazılar bu Başkanlıkça yapılır.

• Bilimsel ve mali yeterliği Bakanlıkça kabul edilen Türk ve yabancı heyetlere araştırma izni Bakanlıkça, sondaj ve kazı izni Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. Bakanlık elemanlarının veya Bakanlıkça görevlendirilen Türk bilim insanlarının çalışmaları Bakanlık iznine bağlıdır.
• Askerî yasak bölgelerde ruhsatname, Genelkurmay Başkanlığının izninden sonra düzenlenir. Heyetler ruhsatnamedeki üyeleri haklı sebep olmadıkça değiştiremez.
• Su altı kültür varlığı bölgeleri Cumhurbaşkanı kararıyla tespit edilir; bu bölgelerde sportif dalış yasaktır, izinle araştırma ve kazı yapılabilir.
• Malikin kendi mülkünde kültür varlığı aramak için yapacağı kazı da aynı izin hükümlerine tabidir.

İzin usulü, devir ve süreler (md. 37-40)

• Aynı heyet veya kişiye, Bakanlığın kurtarma kazıları dışında, aynı süre içinde birden fazla yerde kazı ve sondaj izni verilemez.
• Ruhsatname ve izinler Bakanlık izni olmadan devredilemez; başkası vekil kılınamaz.
• Haklı sebep olmadan ruhsatname tarihinden itibaren en çok altı ay içinde başlanmayan çalışmaların izni hükümsüz sayılır. Çalışmalar makul sebep olmadan iki aydan fazla tatil edilemez.
• Kazı ve sondaj ruhsatnamesi ile araştırma izni bir yıl geçerlidir; heyet başkanı devam ettiğini yazılı bildirirse hak her yıl başvuru şartıyla saklı tutulur.

Eserler, tazminat ve yayım (md. 41-43)

• Kazıda çıkan tüm taşınırlar her yıl kazı sonunda Bakanlığın göstereceği Devlet müzesine nakledilir. İnsan ve hayvan iskeletleri ile fosiller uygun görülürse tabiat tarihi müzelerine ve üniversitelere verilebilir; askerî tarihle ilgili eserler Genelkurmay Başkanlığının uygun görüşüyle askerî müzelere devredilir.
• Sahipli arazide kazı yapanlar arazi sahibinin zararını tazmin eder; arazi sahibi Bakanlık komisyonunca takdir edilen tazminat karşılığında izin vermek zorundadır. Yabancı kazılarda kamulaştırma bedelini kazı sahipleri öder. Bedelde eserlerin eskilik, enderlik ve sanat değeri dikkate alınmaz.
• Yayım hakkı, izin alan heyet adına kazıyı fiilen idare edenlere aittir. Kazı başkanı her dönem sonunda Bakanlığa bilimsel rapor verir. Dönem raporlarını iki yıl, nihai raporları beş yıl içinde yayımlamayan heyetlerin yayım hakkı Bakanlığa geçer ve bunlara yeni kazı ruhsatı verilmez.

Giderler, tesisler ve denetim (md. 44-49)

• Bekçi ücreti, kazı yerinin eski hâline getirilmesi gibi giderler, kazı sahiplerinden tahsil edilip emaneten mal sandığına yatırılan paralardan ödenir.
• Ortaya çıkan taşınmazların bakım, onarım ve çevre düzenlemesi kazı başkanlığınca yapılır.
• Kanuna aykırı kazılar Bakanlıkça geçici olarak veya tamamen durdurulur.
• Kazı için alınan veya inşa edilen depo, lojman ve malzeme kazı sonunda bedelsiz olarak Bakanlığa devredilir.
• Yabancı heyet kazılarında Bakanlık uzmanlarından bir veya birkaç temsilci, Türk heyet kazılarında Bakanlık adına yetkili bir uzman bulunur. Yabancı kazılarda temsilci giderleri kazı başkanlığından peşin tahsil edilir.
• Türkiye'deki elçilik ve konsolosluk mensuplarına araştırma, kazı ve sondaj izni verilmez.

Define arama (md. 50)

Define arama ruhsatnamesi Bakanlıkça verilebilir; ancak 6. maddedeki korunması gerekli taşınmazların bulunduğu yerler, tescilli sit alanları ve mezarlıklarda verilemez. Aynı süre içinde birden fazla yerde izin verilmez, izin devredilemez. Temsilcilerin yolluk ve giderleri arayıcı tarafından karşılanır. Esaslar Bakanlık ile (kanun metnindeki adıyla Maliye Bakanlığı, bugünkü Hazine ve Maliye Bakanlığı) birlikte çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

Sınavda dikkat

• Araştırma izni Bakanlık; kazı ve sondaj izni Cumhurbaşkanı (heyetler için).
• Başlama süresi 6 ay, ara verme sınırı 2 ay, izin süresi 1 yıl.
• Rapor yayımı: dönem 2 yıl, nihai 5 yıl.
• Define araması sit alanı ve mezarlıklarda yasak.