Genel Hükümler

Amaç ve kapsam (md. 1-2)

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek ve ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir. Kanun bu varlıklarla ilgili hususları ve gerçek ve tüzel kişilerin görev ve sorumluluklarını kapsar.

Temel tanımlar (md. 3)

• Kültür varlıkları: tarih öncesi ve tarihî devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili veya sosyal yaşama konu olmuş, bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklar.
• Tabiat varlıkları: jeolojik, tarih öncesi ve tarihî devirlere ait olup ender bulunmaları veya özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gerekli değerler.
• Sit: çeşitli medeniyetlerin ürünü kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun bulunduğu, önemli tarihî hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespit edilmiş tabiat özellikleriyle korunması gerekli alanlar.
• Koruma: taşınmazlarda muhafaza, bakım, onarım, restorasyon ve fonksiyon değiştirme; taşınırlarda muhafaza, bakım, onarım ve restorasyon. (Fonksiyon değiştirme yalnız taşınmazlar için sayılmıştır.)
• Korunma alanı: taşınmaz varlıkların muhafazası veya tarihî çevre içinde korunmasında etkinlik taşıyan, korunması zorunlu alan.
• Değerlendirme: varlıkların teşhiri, tanzimi, kullanılması ve bilimsel yöntemlerle tanıtılması.
• Ören yeri: topoğrafik olarak tanımlanabilir, insan emeği kültür varlıkları ile tabiat varlıklarının birleştiği, kısmen inşa edilmiş alanlar.
• Koruma amaçlı imar planı: sit alanlarında, etkileşim-geçiş sahası da gözetilerek, sürdürülebilirlik ilkesiyle hazırlanan nazım ve uygulama imar planı ölçeğindeki planlar.
• Çevre düzenleme projesi: ören yerlerini denetimli olarak ziyarete açmak için hazırlanan 1/500, 1/200 ve 1/100 ölçekli projeler.
• Yönetim alanı: sit alanları, ören yerleri ve etkileşim sahalarında idareler ve STK'lar arasında eşgüdüm için oluşturulan, sınırları ilgili idarelerin görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenen yerler.
• Yönetim planı: yıllık ve beş yıllık uygulama etaplarını ve bütçesini gösteren, her beş yılda bir gözden geçirilen planlar.
• Bağlantı noktası: yönetim alanı sınırında olmayıp aynı vizyon ve tema etrafında bu alanla irtibatlandırılan kültürel varlıklar.
• Doğal (tabii) sit: jeolojik devirlere ait, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip korunması gerekli alanlar.
• Sokak sağlıklaştırma: kentsel sit ve koruma alanlarında özgün sokak dokusunun korunmasına yönelik rölöve, restitüsyon, restorasyon ve kentsel tasarım projeleri.
• Etkileşim-geçiş sahası: sitleri doğrudan etkileyen, sit sınırları dışına çıkarılmış veya dışında tutulmuş korunacak sokak, meydan ve yapı grupları.

Haber verme zorunluluğu (md. 4)

Kültür ve tabiat varlığını bulanlar, arazisinde bulunduğunu bilen veya yeni haberdar olan malik ve zilyetler bunu en geç üç gün içinde; en yakın müze müdürlüğüne, köyde muhtara, diğer yerlerde mülki idare amirine bildirmek zorundadır. Askerî garnizon ve yasak bölgelerde üst komutanlıklara bildirilir. Muhtar tedbir alarak aynı gün en yakın mülki amire; mülki amir ve diğer makamlar on gün içinde yazıyla Bakanlığa ve en yakın müze müdürlüğüne bildirir.

Devlet malı niteliği (md. 5)

Devlete, kamu kurumlarına ve özel hukuk kişilerine ait taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride ortaya çıkacak korunması gerekli kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir. Mazbut ve mülhak vakıf malları bu hükmün dışındadır.

Sınavda dikkat

• Bulunan varlık için süre 3 gün; mülki amirin Bakanlığa bildirimi 10 gün; muhtarın mülki amire bildirimi aynı gün.
• Fonksiyon değiştirme yalnız taşınmaz varlıklarda koruma işlemidir.
• Yönetim planı beş yılda bir gözden geçirilir.
• Devlet malı kuralının istisnası mazbut ve mülhak vakıf mallarıdır.