Belediye Meclisi

Meclisin niteliği ve görevleri (md. 17-18)

Belediye meclisi belediyenin karar organıdır ve seçilmiş üyelerden oluşur. Başlıca görevleri: stratejik plan, yatırım ve çalışma programları ile performans ölçütlerini kabul etmek; bütçe ve kesinhesabı kabul etmek; imar planlarını onaylamak; borçlanmaya karar vermek; taşınmaz alım, satım, takas ve tahsisine, üç yıldan fazla kiralanmasına ve otuz yılı geçmemek üzere sınırlı aynî hak tesisine karar vermek; ücret tarifesini belirlemek; şartlı bağışları kabul etmek; miktarı beş bin YTL'den fazla uyuşmazlıkların sulh, kabul ve feragatine karar vermek; imtiyaz, yap-işlet ve özelleştirme kararları; başkanlık divanı, encümen üyeleri ve ihtisas komisyonu üyelerini seçmek; norm kadro çerçevesinde kadro ihdası; yönetmelikleri kabul etmek; cadde, sokak ve parklara ad vermek; fahrî hemşehrilik payesi vermek; başkan ile encümen arasındaki anlaşmazlıkları karara bağlamak; mücavir alanlara hizmet götürülmesine karar vermek. Yurt dışındaki belediyelerle iş birliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının izniyle yapılır.

Başkanlık divanı (md. 19)

Meclis, seçim sonuçlarının ilânını takip eden beşinci gün belediye başkanının başkanlığında kendiliğinden toplanır; gizli oyla birinci ve ikinci başkan vekili ile en az iki kâtip üyeyi ilk iki yıl için seçer. Sonra seçilen divan ilk mahallî seçimlere kadar görev yapar. Divan seçimi üç gün içinde tamamlanır. Meclise belediye başkanı başkanlık eder; ancak yıllık faaliyet raporunun görüşüldüğü toplantıya meclis başkan vekili başkanlık eder.

Toplantı ve gündem (md. 20-21)

• Meclis her ayın ilk haftası önceden kararlaştırdığı günde toplanır; her yıl bir ay tatil kararı alabilir.
• Bütçe toplantısı en çok yirmi gün, diğer toplantılar en çok beş gün sürer.
• Toplantılar açıktır; gerekçeli öneri üzerine katılanların salt çoğunluğuyla kapalı oturum yapılabilir.
• Olağanüstü toplantı: Başkan acil durumlarda yılda üç defadan fazla olmamak ve her toplantı bir birleşimi geçmemek üzere çağırır; çağrı en az üç gün önceden yazılı duyurulur; çağrı dışındaki konular görüşülemez.
• Gündem başkan tarafından belirlenir ve en az üç gün önceden bildirilir. İmar ve bütçe dışındaki konular, katılanların salt çoğunluğu kabul ederse komisyona havale edilmeden görüşülebilir.

Yeter sayılar (md. 22)

Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanır, katılanların salt çoğunluğuyla karar verir; karar yeter sayısı üye tam sayısının dörtte birinden az olamaz. Eşitlikte başkanın tarafı çoğunluk sayılır; gizli oylamada eşitlik bozulmazsa kur'a çekilir. Toplantı yeter sayısı sağlanamazsa en geç üç gün içinde toplanmak üzere tatil edilir; sonraki toplantı üye tam sayısının dörtte birinden az olmayan üyeyle yapılır.

Kararların kesinleşmesi (md. 23)

Başkan hukuka aykırı gördüğü kararı gerekçesiyle beş gün içinde meclise iade edebilir. Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğuyla ısrar ederse karar kesinleşir; başkan bu karara karşı on gün içinde idarî yargıya başvurabilir. Kesinleşen kararlar yedi gün içinde mahallin en büyük mülkî idare amirine gönderilir; gönderilmeyen kararlar yürürlüğe girmez. Özetler yedi gün içinde halka duyurulur.

Komisyonlar (md. 24-25)

İhtisas komisyonları üç ila beş üyeden, bir yılı geçmemek üzere kurulur. İl ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde plan ve bütçe ile imar komisyonları zorunludur. İmar komisyonu en fazla on iş günü, diğerleri beş iş günü içinde işi bitirir. Muhtarlar, kamu kurumu amirleri, üniversite, sendika ve STK temsilcileri oy hakkı olmaksızın katılabilir. Denetim komisyonu aynı belediyelerde her ocak toplantısında gizli oyla, üç ila beş üyeyle kurulur; önceki yılın gelir ve giderlerini denetler, çalışmasını kırk beş iş günü içinde bitirip raporunu mart ayı sonuna kadar sunar.

Denetim yolları (md. 26)

Meclis; faaliyet raporu, denetim komisyonu, soru, genel görüşme ve gensoru yollarını kullanır. Genel görüşmeyi üyelerin en az üçte biri isteyebilir. Faaliyet raporu üye tam sayısının dörtte üç çoğunluğuyla yetersiz bulunursa tutanak mülkî idare amirine gönderilir, vali dosyayı Danıştaya gönderir; Danıştay uygun görürse başkan başkanlıktan düşer. Gensoru üye tam sayısının en az üçte biri imzasıyla verilir, salt çoğunlukla gündeme alınır ve üç tam gün geçmeden görüşülemez.

Yasaklar, üyeliğin düşmesi ve fesih (md. 27-32)

• Başkan ve üyeler kendileri, ikinci derece dâhil kan ve kayın hısımları ve evlatlıklarıyla ilgili görüşmelere katılamaz.
• Taahhüt yasağı: başkan görev süresince ve sonrasında iki yıl, meclis üyeleri bir yıl.
• Üyelik ölüm ve istifa ile kendiliğinden sona erer. Özürsüz arka arkaya üç birleşim günü veya bir yıldaki toplantıların yarısına katılmayan üyenin üyeliği, savunması alınarak üye tam sayısının salt çoğunluğuyla düşürülür. Seçilme yeterliğini kaybedenin üyeliğine valinin bildirimiyle Danıştay karar verir.
• Fesih: görevleri ihmal veya görev dışı siyasî konularda karar alma hâlinde İçişleri Bakanlığının bildirimi üzerine Danıştay kararıyla; erteleme talebini Danıştay en geç bir ay içinde karara bağlar.
• Meclis çalışamaz hâldeyse görevini encümenin memur üyeleri yürütür.
• Huzur hakkı, başkanın aylık brüt ödeneğinin günlük tutarının üçte birini geçemez; aynı gün için birden fazla ödenmez.

Sınavda dikkat

• İade süresi 5 gün, ısrar kararına karşı dava süresi 10 gün, mülkî amire gönderme 7 gün.
• Faaliyet raporunun görüşüldüğü toplantıya başkan değil başkan vekili başkanlık eder.
• Yetersizlik kararı 3/4 ile alınır; başkanın düşmesine Danıştay karar verir.
• Fesih: İçişleri Bakanlığı bildirimi + Danıştay kararı.
• Taahhüt yasağı: başkan 2 yıl, üye 1 yıl.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).