Belediyelerin Denetimi

Denetimin amacı (md. 54)

Belediyelerin denetiminin amacı; faaliyet ve işlemlerde hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve teşkilâtın gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmektir. Bu amaçla hizmetlerin süreç ve sonuçları mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz edilir, karşılaştırılır ve ölçülür; kanıtlara dayalı olarak değerlendirilir ve sonuçlar rapor hâline getirilerek ilgililere duyurulur.

Denetimin kapsamı ve türleri (md. 55)

• Belediyelerde iç ve dış denetim yapılır.
• Denetim, iş ve işlemlerin hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsar.
• İç ve dış denetim 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır.
• Belediyenin malî işlemler dışındaki diğer idarî işlemleri, hukuka uygunluk ve idarenin bütünlüğü açısından İçişleri Bakanlığınca da denetlenir.
• Bağlı kuruluş ve işletmeler de aynı esaslara göre denetlenir.
• Denetim sonuçları kamuoyuna açıklanır ve meclisin bilgisine sunulur.

Faaliyet raporu (md. 56)

Belediye başkanı, 5018 sayılı Kanun md. 41/4'te belirtilen biçimde; stratejik plan ve performans programına göre yürütülen faaliyetleri, performans ölçütlerine göre hedef ve gerçekleşme durumunu, sapmaların nedenlerini ve belediye borçlarının durumunu açıklayan faaliyet raporunu hazırlar. Raporda bağlı kuruluş, işletme ve ortaklıklara ilişkin bilgilere de yer verilir. Rapor nisan ayı toplantısında belediye başkanınca meclise sunulur; bir örneği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına gönderilir ve kamuoyuna açıklanır.

Hizmetlerde aksama (md. 57)

1. Hizmetlerin ciddi biçimde aksatıldığı ve bunun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayati derecede olumsuz etkilediği, İçişleri Bakanlığının talebi üzerine sulh hukuk hâkimi tarafından belirlenir.
2. İçişleri Bakanı, makul bir süre vererek aksamanın giderilmesini belediye başkanından ister.
3. Aksama giderilemezse hizmetin yerine getirilmesi validen istenir. Vali önce belediyenin kendi araç, gereç ve personeliyle giderir; mümkün değilse diğer kamu kurumlarının imkânlarını kullanır.
4. Maliyet vali tarafından İller Bankasına bildirilir; İller Bankası belediyenin sonraki ay genel bütçe vergi gelirleri payından keserek valilik emrine gönderir.
5. Sulh hukuk hâkiminin kararına karşı belediye asliye hukuk mahkemesine itiraz edebilir.

Hizmetlerin aksatılmasının terör veya şiddet olaylarıyla mücadeleyi olumsuz etkilediği valilikçe belirlenirse, valilik hizmeti Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı, il özel idaresi veya kamu kurumları aracılığıyla yapar veya yaptırır; ihtiyaçlar 4734 sayılı Kanunun 22. maddesindeki usule göre (doğrudan temin) karşılanır. Belediye imkânlarının teröre destek amacıyla kullanıldığı belirlenirse taşınırlara mahallin en büyük mülkî idare amiri el koyar; vali veya kaymakamca görevden uzaklaştırılan personelin göreve iadesini ancak uzaklaştırmayı yapan makam yapar.

Diğer hükümler (md. 58)

Denetim ve faaliyet raporu konusunda bu Kanunda hüküm yoksa 5018 sayılı Kanun ve diğer kanunların ilgili hükümleri uygulanır.

Sınavda dikkat

• Faaliyet raporu nisan toplantısında sunulur (denetim komisyonu raporu ise mart sonuna kadar).
• Malî olmayan idarî işlemleri İçişleri Bakanlığı denetler; iç ve dış denetim 5018'e göre yapılır.
• Aksamayı belirleyen merci sulh hukuk hâkimi; itiraz mercii asliye hukuk mahkemesi.
• Vali aksamayı önce belediyenin kendi kaynaklarıyla giderir.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).