Borçlanma ve İktisadî Girişimler

Borçlanma (md. 68)

Belediye, görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir. Kanun bu yetkiyi şu esaslara bağlar:

• Dış borçlanma: 4749 sayılı Kanun çerçevesinde yalnızca yatırım programındaki projelerin finansmanı için yapılabilir.
• İller Bankası kredisi: Yatırım ve nakit kredisi kullanan belediye ödeme planını bankaya sunmak zorundadır; banka planı yeterli görmezse kredi isteğini reddeder.
• Tahvil ihracı: Yatırım programındaki projelerin finansmanı için yapılır.
• Borç stoku sınırı: Belediye, bağlı kuruluşları ve sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin faiz dâhil iç ve dış borç stoku, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz; bu sınır büyükşehir belediyeleri için bir buçuk kat uygulanır.
• İç borçlanma yetkisi: Yıl içinde aynı esasa göre hesaplanan miktarın yüzde onunu geçmeyen iç borçlanma meclis kararıyla; yüzde onu geçen iç borçlanma meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının onayıyla yapılır.
• Sınır dışı tutulanlar: İleri teknoloji ve büyük tutarda kaynak gerektiren, Cumhurbaşkanınca kabul edilen alt yapı projeleri için borçlanmalar (dış kaynaklı projelerde Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır); AB katılım öncesi mali işbirliği projeleri, çok taraflı yatırım ve kalkınma bankaları ile yabancı devlet kuruluşlarından borçlanmalar ve SUKAP kapsamında İller Bankasından borçlanmalar borç stoku hesabında dikkate alınmaz.

Bu esaslara aykırı borçlanan yetkililere, fiil daha ağır cezayı gerektirmiyorsa TCK'nın görevi kötüye kullanma hükümleri uygulanır. Belediye malî tablolarını üçer aylık dönemler hâlinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderir.

Arsa ve konut üretimi (md. 69)

Belediye; düzenli kentleşme ve konut, sanayi, ticaret alanı ihtiyacı için belediye ve mücavir alan sınırları içinde, özel kanunlarla korunan yerler ve tarım arazileri hariç, imarlı ve alt yapılı arsa üretebilir; konut ve toplu konut yapıp satabilir, kiralayabilir, arazi satın alabilir, kamulaştırabilir, trampa edebilir, kamu kurumları ve bankalarla ortak proje yapabilir. Bu amaçla bütçesinden para ayırarak işletme kurabilir.

• Arsalar hariç üretilen konut ve işyerlerinin satışı 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa tâbi değildir.
• Kendisine, eşine veya on sekiz yaşından küçük çocuklarına ait konutu olmayan dar gelirlilere, afetzedelere, sanayi bölgelerinden nakledileceklere ve üyelerinin tamamı bu durumda olan kooperatiflere, bedeli takdir komisyonunca belirlenecek tutardan aşağı olmamak üzere arsa tahsis edilebilir.
• Uygulama esasları, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının çerçeve yönetmeliğine uygun olarak belediye meclislerince çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Şirket ve işletme (md. 70-71)

Belediye, kendisine verilen görev ve hizmet alanlarında ilgili mevzuattaki usullere göre şirket kurabilir. Özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının izniyle bütçe içinde işletme kurarak yapabilir. (Borç ve alacakların takas ve mahsubuna ilişkin md. 72 mülgadır.)

Sınavda dikkat

• Borç stoku sınırı büyükşehirde 1,5 kat.
• İç borçlanma: %10'a kadar meclis kararı; %10'u aşarsa üye tam sayısının salt çoğunluğu + Bakanlık onayı.
• Dış borçlanma ve tahvil yalnız yatırım programındaki projeler için.
• Konut ve işyeri satışı 2886'ya tabi değil; arsa satışı bu istisnaya dâhil değil.
• Bütçe içi işletme için Bakanlık izni gerekir.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).