Borçlanma ve İktisadî Girişimler

Borçlanma (md. 51)

İl özel idaresi, görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir. Esaslar şunlardır:

• Dış borçlanma: 4749 sayılı Kanun çerçevesinde ve yalnızca yatırım programındaki projelerin finansmanı için.
• İller Bankası kredisi: Yatırım ve nakit kredisi kullanan il özel idaresi ödeme planını bankaya sunmak zorundadır; plan yeterli görülmezse banka kredi isteğini reddeder.
• Tahvil ihracı: Yatırım programındaki projelerin finansmanı için yapılır.
• Borç stoku sınırı: İl özel idaresi, bağlı kuruluşları ve sermayesinin %50'sinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin faiz dâhil iç ve dış borç stoku, en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz; bu sınır büyükşehir belediyesi bulunan illerin özel idareleri için bir buçuk kat uygulanır.
• İç borçlanma: Yıl içinde aynı esasa göre hesaplanan miktarın %10'unu geçmeyen iç borçlanma il genel meclisinin kararıyla; %10'u geçen miktarlar için meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun kararı ve İçişleri Bakanlığının onayı gerekir.
• Hesap dışı borçlanmalar: Cumhurbaşkanınca kabul edilen ileri teknoloji ve büyük kaynak gerektiren alt yapı projeleri (dış kaynaklılarda Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır); AB katılım öncesi mali işbirliği projeleri; çok taraflı yatırım ve kalkınma bankaları ile yabancı devlet kuruluşlarından borçlanmalar.

Usule aykırı borçlanan sorumlulara, fiil daha ağır bir suç oluşturmuyorsa TCK'nın 257. maddesi uygulanır. Malî tablolar üçer aylık dönemler hâlinde İçişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığına gönderilir.

Şirket ve işletme (md. 52-53)

İl özel idaresi görev ve hizmet alanlarında sermaye şirketleri kurabilir. Özel gelir ve gideri bulunan hizmetlerini İçişleri Bakanlığının izniyle bütçe içi işletme kurarak yapabilir; bu işletmeler il özel idaresinin tabi olduğu usule göre denetlenir.

Takas ve mahsup (md. 54)

4749 sayılı Kanun kapsamındaki Hazine alacakları hariç olmak üzere; il özel idaresinin genel bütçeli kuruluşlardan, sosyal güvenlik kuruluşlarından, mahallî idarelerden ve diğer kamu kurumlarından olan özel hukuk ve kamu hukukuna tabi alacak ve borçları takas ve mahsup edilir. Bu kurumların bütçelerine yeterli ödenek konulur. Esaslar, İçişleri Bakanlığının olumlu görüşü alınarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.

5393 ve 5216 ile karşılaştırma

• Belediyede %10'u aşan iç borçlanma için onay makamı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; il özel idaresinde İçişleri Bakanlığıdır.
• Bütçe içi işletme izni belediyede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından, il özel idaresinde İçişleri Bakanlığından alınır.
• Bir buçuk katlık borç stoku sınırı belediyede büyükşehir belediyelerine, il özel idaresinde büyükşehir belediyesi bulunan illerin özel idarelerine uygulanır.
• Belediye Kanunundaki takas-mahsup maddesi mülga iken 5302'deki md. 54 yürürlüktedir.

Sınavda dikkat

• %10'a kadar iç borçlanma il genel meclisi; aşarsa salt çoğunluk + İçişleri Bakanlığı onayı.
• Dış borçlanma ve tahvil yalnız yatırım programındaki projeler için.
• Takas-mahsuptan Hazine alacakları hariçtir.
• Malî tablolar üç ayda bir gönderilir.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).

Not: Kanun metnindeki “Maliye Bakanlığı” ibaresi 2018'den beri Hazine ve Maliye Bakanlığı olarak anlaşılır.