Çeşitli Hükümler

Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon (md. 27)

• Büyükşehir kapsamındaki belediyeler arasında hizmetlerde uyum ve koordinasyonu büyükşehir belediyesi sağlar. Büyükşehir ile ilçe belediyeleri veya ilçe belediyelerinin kendi aralarındaki ihtilaflarda büyükşehir belediye meclisi yönlendirici ve düzenleyici kararlar alır.
• Meydan, bulvar, cadde, yol, park, spor ve kültürel tesislerin büyükşehir ile diğer belediyeler arasında dağılım esaslarını ve mücavir alanların ilçe belediyeleri arasında bölüşümünü büyükşehir belediye meclisi belirler.
• Büyükşehir, 7. maddedeki hizmetleri nüfus ve hizmet alanlarını dikkate alarak belediyeler arasında dengeli yürütmek zorundadır. İlçe belediyelerinin görevleri, bedeli kendilerince karşılanmak ve istekte bulunmak kaydıyla, büyükşehir meclisi kararıyla ortaklaşa veya bizzat büyükşehirce yapılabilir.
• Malî ve aynî yardım: Büyükşehir, kesinleşmiş son yıl bütçe gelirinin %10'unu aşmamak ve bütçede ödeneği ayrılmış olmak şartıyla, ilçe belediyesinin yatırım programındaki projeler için başkanın teklifi ve meclisin kararıyla yardım yapabilir.
• Büyükşehir ile bağlı kuruluşları, başkanın onayıyla birbirlerinin nakit ihtiyacını karşılayabilir; bu ödünçlerde faiz uygulanmaz.
• Birden çok kuruluşu ilgilendiren yatırımda, tek elden yapılması maliyeti düşürecekse meclis yatırımı kuruluşlardan birinin yapmasına karar verebilir; diğer kurumun payı onun hesabına borç, yatırımcı kuruluşa alacak yazılır.
• Otoparkla ilgili imar gelirleri, beş yıllık imar programındaki kamulaştırma projesi karşılığında bölge otoparkı için arsa alımı ve inşasında kullanılır; amaç dışı kullanılamaz.

Diğer hükümler ve kaldırılan mevzuat (md. 28, 31)

Belediye Kanunu ve ilgili kanunların bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri büyükşehir ve ilçe belediyelerine de uygulanır. 3030 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmış; mevzuatta ona yapılan atıflar 5216 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.

Engelli hizmet birimleri (Ek 1)

Büyükşehir belediyelerinde engellilere bilgilendirme, bilinçlendirme, yönlendirme, danışmanlık, sosyal ve mesleki rehabilitasyon hizmeti vermek üzere engelli hizmet birimleri oluşturulur. Birimler engellilere hizmet amaçlı vakıf, dernek ve üst kuruluşlarıyla işbirliği içinde çalışır; esaslar Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yönetmelikle belirlenir.

Hizmet ve personel devri (Ek 2)

Büyükşehir sınırlarına giren belediyelerin su, kanalizasyon, katı atık, ulaşım, terminal, hal, mezbaha, mezarlık ve itfaiye hizmetlerine ilişkin mal, yatırım, alacak ve borçları büyükşehre veya bağlı kuruluşuna devredilir. Memurlar kadrolarıyla, sözleşmeliler kadrolarıyla, işçiler kadro ve pozisyonlarıyla devredilir. Devirleri valiliklerce kurulan komisyonlar yürütür. Toplu taşıma ruhsatları süre ve güzergâhla sınırlı olarak büyükşehir sistemine dâhil edilir.

Kırsal mahalle (Ek 3)

• Köy veya belde iken mahalleye dönüşen yerler; sosyo-ekonomik durum, merkeze uzaklık, hizmete erişim ve yapılaşma dikkate alınarak ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı kararla kırsal mahalle kabul edilir. Büyükşehir teklifi aynen veya değiştirerek kabul edebilir ya da reddedebilir.
• Diğer mahallelerde on bin metrekareden az olmamak kaydıyla kırsal yerleşik alan belirlenebilir.
• Muafiyet ve indirimler: esnaf muaflığı ve basit usul mükelleflerin işyerleri, meskenler ve zirai binalar emlak vergisinden muaf; ticari, sınai ve turistik yerlerde emlak vergisi %50 indirimli; bina inşaat harcı ve imar harçları alınmaz; diğer vergi, harç ve katılma payları %50 indirimli; içme suyu ücreti en düşük tarifenin işyerlerinde %50'sini, konutlarda %25'ini geçemez. Bilanço esasına göre defter tutanlara uygulanmaz.

Geçici hükümler

Geçici 1: Büyükşehirler 1/25.000 ölçekli nazım imar planlarını yürürlükten itibaren en geç iki yıl içinde yapar. Geçici 2: Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte İstanbul ve Kocaeli'de sınır il mülki sınırıydı; diğerlerinde valilik binası merkez olmak üzere nüfusa göre 20, 30 ve 50 km yarıçaplı daireler esas alınmıştı (bugün tüm büyükşehirlerin sınırı md. 5 gereği il mülki sınırıdır).

Sınavda dikkat

• İlçeye yardım üst sınırı: son yıl bütçe gelirinin %10'u; başkan teklifi + meclis kararı.
• Büyükşehir–bağlı kuruluş ödünçlerinde faiz yok.
• Mücavir alan bölüşümü ve ihtilaflar: büyükşehir meclisi.
• Kırsal mahalle kararı: ilçe meclisi teklifi + büyükşehir meclisi kararı, en geç 90 gün.
• Kırsal alanda su: işyeri en fazla %50, konut en fazla %25.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).