İl Özel İdarelerinin Denetimi

Denetimin amacı (md. 37)

İl özel idarelerinin denetimi; faaliyet ve işlemlerde hataların önlenmesine yardımcı olmak, çalışanların ve teşkilâtın gelişmesine, yönetim ve kontrol sistemlerinin geçerli, güvenilir ve tutarlı duruma gelmesine rehberlik etmek amacıyla yapılır. Hizmetlerin süreç ve sonuçları mevzuata, önceden belirlenmiş amaç ve hedeflere, performans ölçütlerine ve kalite standartlarına göre tarafsız olarak analiz edilir, karşılaştırılır ve ölçülür; kanıtlara dayalı değerlendirilir ve sonuçlar rapor hâline getirilerek ilgililere duyurulur.

Denetimin kapsamı ve türleri (md. 38)

• İl özel idarelerinde iç ve dış denetim yapılır.
• Denetim hukuka uygunluk, malî ve performans denetimini kapsar.
• İç ve dış denetim 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine göre yapılır.
• Malî işlemler dışındaki idarî işlemler; idarenin bütünlüğüne ve kalkınma planı ve stratejilerine uygunluk açısından İçişleri Bakanlığı, vali veya görevlendireceği elemanlar tarafından da denetlenir.
• Bağlı kuruluş ve işletmeler de aynı esaslara göre denetlenir.
• Denetim sonuçları kamuoyuna açıklanır ve meclisin bilgisine sunulur.

Faaliyet raporu (md. 39)

Vali, 5018 sayılı Kanun md. 41/4'teki biçimde; stratejik plan ve performans hedeflerine göre yürütülen faaliyetleri, hedef ve gerçekleşme durumunu ve sapmaların nedenlerini açıklayan faaliyet raporunu hazırlar. Rapor mart ayı toplantısında vali veya genel sekreter tarafından meclise sunulur; bir örneği İçişleri Bakanlığına gönderilir ve kamuoyuna açıklanır.

Hizmetlerde aksama (md. 40)

1. Hizmetlerin ciddî biçimde aksatıldığı ve bunun halkın sağlık, huzur ve esenliğini hayatî derecede olumsuz etkilediği, ilgili bakanlığın talebi üzerine yetkili sulh hukuk hâkimi tarafından belirlenir.
2. İçişleri Bakanlığı, hizmetin özelliğine göre makul bir süre vererek aksamanın giderilmesini il özel idaresinden ister.
3. Aksama giderilemezse İçişleri Bakanlığı hizmetin yerine getirilmesini o ilin valisinden ister. Vali aksaklığı öncelikle il özel idaresinin araç, gereç, personel ve diğer kaynaklarıyla giderir; mümkün değilse diğer kamu kurumlarının imkânlarını kullanabilir.
4. Ortaya çıkan maliyet vali tarafından İller Bankasına bildirilir; İller Bankası il özel idaresinin sonraki ay genel bütçe vergi gelirleri payından keserek valilik emrine gönderir.

Diğer hükümler (md. 41)

Denetim ve faaliyet raporu konusunda bu Kanunda hüküm bulunmayan durumlarda 5018 sayılı Kanun ile diğer kanunların ilgili hükümleri uygulanır.

5393 ile karşılaştırma

• Faaliyet raporu belediyede nisan, il özel idaresinde mart toplantısında sunulur; örneği belediyede Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına, il özel idaresinde İçişleri Bakanlığına gönderilir.
• İdarî denetim belediyede İçişleri Bakanlığınca; il özel idaresinde İçişleri Bakanlığı, vali veya görevlendireceği elemanlarca yapılır.
• Aksamanın tespiti için talep belediyede İçişleri Bakanlığından, il özel idaresinde ilgili bakanlıktan gelir.

Sınavda dikkat

• Faaliyet raporunu vali veya genel sekreter sunar; mart.
• Aksamayı belirleyen merci sulh hukuk hâkimi.
• Aksamanın giderilmesini önce il özel idaresinden, sonra validen İçişleri Bakanlığı ister.

Not: Kanun metnindeki “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ibaresi 2021'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak değişmiştir; 1 sayılı CBK geçici md. 1(2).