İl Özel İdaresinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları

Görev ve sorumluluklar (md. 6)

İl özel idaresi mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla görev yapar. Kanun görevleri yer bakımından ikiye ayırır:

• İl sınırları içinde (a): Gençlik ve spor, sağlık, tarım, sanayi ve ticaret; (belediye sınırları il sınırı olan büyükşehirler hariç) ilin çevre düzeni planı, bayındırlık ve iskân, toprağın korunması, erozyonun önlenmesi, kültür, sanat, turizm, sosyal hizmet ve yardımlar, yoksullara mikro kredi, çocuk yuvaları ve yetiştirme yurtları; ilk ve orta öğretim kurumlarının arsa temini, bina yapım, bakım ve onarımı.
• Belediye sınırları dışında (b): İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık, çevre, acil yardım ve kurtarma; orman köylerinin desteklenmesi, ağaçlandırma, park ve bahçe tesisi.
• (c): Bisiklet yolları, skuter park ve şarj istasyonları, yaya yolları ve gürültü bariyerleri.
• İl sınırları içinde mabetler, kültür ve tabiat varlıkları, tarihî doku ve cemevlerinin yapım, bakım ve onarımını yapabilir.

Merkezi idare kaynak aktarımı: Bakanlıklar ve merkezi idare kuruluşları; yol, içme ve sulama suyu, kanalizasyon, sağlık, eğitim, kültür, turizm gibi yatırımları kendi ödeneklerini il özel idaresine aktararak gerçekleştirebilir. Aktarma ilgili bakanın onayıyla yapılır, ödenek tahsis amacı dışında kullanılamaz, iş il özel idaresinin usullerine göre sonuçlandırılır. Bu yatırımlar görev alanı sınırlamasına tabi olmaksızın bütün il sınırları içinde yapılabilir. Kamu kurumlarının taşıt alımı ve bakımı, büro ihtiyaçları, kamu konutları ve emniyet teçhizatı harcamaları da il özel idaresi bütçesinden karşılanabilir.

İl çevre düzeni planı valinin koordinasyonunda, büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde il belediyesi ve il özel idaresi ile birlikte yapılır; belediye meclisi ve il genel meclisince onaylanır. Belediye sınırı il sınırı olan büyükşehirlerde planı büyükşehir belediyesi yapar ve doğrudan meclisi onaylar.

Öncelik sırası; malî durum, hizmetin ivediliği ve verildiği yerin gelişmişlik düzeyi dikkate alınarak belirlenir. Hizmetler vatandaşa en yakın yerlerde sunulur. Diğer mahallî idareler ve kamu kuruluşları arasındaki koordinasyonu vali sağlar.

Yetkiler ve imtiyazlar (md. 7)

• İzin ve ruhsat vermek ve denetlemek; yönetmelik çıkarmak, emir vermek, yasak koymak, ceza vermek.
• Taşınır ve taşınmaz almak, satmak, kiralamak, takas etmek; borç almak ve bağış kabul etmek.
• Vergi, resim ve harçların tarh, tahakkuk ve tahsili.
• Belediye sınırları dışındaki gayrisıhhî müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerine ruhsat vermek. Sivil havaalanlarındaki tesislere her türlü ruhsatı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü verir.
• Belediye sınırları dışında asansörlerin tescili ve yıllık periyodik kontrolü; yetkinin usulsüz kullanımından doğan yaralanma ve ölümlerde yetkililer TCK'ya göre sorumludur.
• Kamuoyu yoklaması ve araştırması yapabilir.

İl özel idaresinin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş sayılır. Proje karşılığı borçlanma gelirleri, vergi, resim ve harçları, şartlı bağışlar ve kamu hizmetinde fiilen kullanılan malları haczedilemez.

Muafiyet (md. 8)

Kamu hizmetine ayrılan veya kamunun yararlanmasına açık, gelir getirmeyen taşınmazlar KDV ve ÖTV hariç her türlü vergi, resim, harç, katkı ve katılma payından muaftır.

Sınavda dikkat

• İmar, yol, su, kanalizasyon, katı atık: belediye sınırları dışında; sağlık, tarım, sosyal hizmet, okul binaları: il sınırları içinde.
• Merkezi idare kaynak aktarımı: bakan onayı, amaç dışı kullanım yasak, tüm il sınırlarında yapılabilir.
• Koordinasyon validedir.
• Öncelikte belediyeden farklı olarak gelişmişlik düzeyi de dikkate alınır.