İl Özel İdaresinin Kuruluşu ve Sınırları

İl özel idaresinin kuruluşu (md. 4)

5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanunu'nun kuruluş maddesi tek cümledir ve iki hükmü birlikte içerir:

• Kuruluş: İl özel idaresi, ilin kurulmasına dair kanunla kurulur. Yani il özel idaresinin kurulması için ayrı bir kanun, Cumhurbaşkanı kararı, Bakanlık onayı ya da seçmen oylaması gerekmez; il kuran kanun aynı zamanda o ilin özel idaresini de kurar.
• Sona erme: İl özel idaresinin tüzel kişiliği ilin kaldırılmasıyla sona erer. Bu nedenle il varlığını sürdürdükçe il özel idaresinin tüzel kişiliği de devam eder; nüfus azalması gibi bir nedenle sona ermez.

Bu hüküm, il özel idaresinin varlığını doğrudan ilin varlığına bağlar: il varsa il özel idaresi vardır. Belediyede ise kuruluş nüfus şartı ve idari süreçlerle, büyükşehir belediyesinde ise ayrı bir kanunla dönüşüm yoluyla gerçekleşir.

Görev alanı (md. 5)

İl özel idaresinin görev alanı il sınırlarını kapsar. Bu, il özel idaresinin hizmet verebileceği coğrafi alanın tüm il olduğunu gösterir. Ancak hangi hizmetin il sınırlarının tamamında, hangisinin yalnız belediye sınırları dışında yapılacağı Kanunun 6. maddesinde ayrıca belirlenmiştir.

Karşılaştırma tablosu (özet)

• Belediye (5393): Nüfusu 5.000 ve üzerindeki yerlerde kurulabilir; il ve ilçe merkezlerinde zorunludur.
• Büyükşehir belediyesi (5216): Toplam nüfusu 750.000'den fazla olan illerin il belediyeleri kanunla dönüştürülebilir; sınırı il mülki sınırıdır.
• İl özel idaresi (5302): İlin kurulmasına dair kanunla kurulur, ilin kaldırılmasıyla tüzel kişiliği sona erer; görev alanı il sınırlarıdır.

Sınavda dikkat

• İl özel idaresi ilin kurulmasına dair kanunla kurulur; ayrı bir kuruluş işlemi aranmaz.
• Tüzel kişilik yalnızca ilin kaldırılmasıyla sona erer.
• Görev alanı il sınırlarıdır; belediye sınırları dışı ifadesi bazı hizmetlerle ilgilidir (md. 6), görev alanının genel tanımı değildir.
• Kuruluş için nüfus şartı öngörülmemiştir.